Sâu bệnh hại trên cây sứ đại và cách khắc phục

Sứ đại thuộc nhóm cây ít bệnh, nhưng đó cũng là cái bẫy: vì ít bệnh nên người trồng ít để ý, và khi phát hiện thì thường đã nặng. Riêng bệnh thối nhũn có thể giết cả cây chỉ trong vài ngày mùa mưa.

Bệnh trên sứ hay xuất hiện ở đọt, lá, đôi khi cả hoa và bộ rễ. Dưới đây là những trường hợp gặp nhiều nhất cùng cách nhận biết sớm.

Sứ đại (Plumeria)
Ảnh: Tris T7 (CC BY-SA 4.0) · Trisorn Triboon (CC BY-SA 4.0) / Wikimedia Commons

Lá vàng đồng loạt, chạm nhẹ là rụng

Thủ phạm: nhện đỏ.

Đây là loài khó phát hiện nhất vì kích thước rất nhỏ và trú ở mặt dưới lá. Chúng bám vào lá hút nhựa, làm lá vàng hàng loạt chứ không vàng lẻ tẻ như thiếu dinh dưỡng. Thường bùng lên vào thời điểm giao mùa.

Vì sao đáng lo hơn vẻ ngoài của nó: sứ rụng lá thì lượng nước thoát qua lá giảm hẳn, mà rễ vẫn hút bình thường. Nước ứ lại trong củ, và vào mùa mưa điều đó dẫn thẳng tới thối củ. Nghĩa là nhện đỏ không giết cây trực tiếp, nó mở đường cho bệnh nặng hơn.

Xử lý: phát hiện sớm thì xịt nước mạnh vào mặt dưới lá cũng làm giảm đáng kể mật độ. Nặng hơn thì dùng chế phẩm trừ nhện, ưu tiên chế phẩm sinh học. Vài nguyên tắc quan trọng hơn cả việc chọn thuốc:

• Phun thật kỹ mặt dưới lá — phun mặt trên gần như vô ích vì nhện không ở đó.
• Phun cả vùng quanh gốc và các cây lân cận, vì nhện lây rất nhanh sang chậu bên cạnh.
• Phun lại sau vài ngày để diệt lứa mới nở, vì trứng không bị ảnh hưởng ở lần phun đầu.
• Phun vào sáng sớm hoặc chiều mát, tránh nắng gắt.

Sứ đại (Plumeria)
Ảnh: Ligocsicnarf89 (CC BY 4.0) · Vinayaraj (CC BY-SA 4.0) / Wikimedia Commons

Thân hoặc rễ thối nhũn

Đây là bệnh nguy hiểm nhất trên sứ và cũng khó trị nhất.

Dấu hiệu: ban đầu chỉ là một chấm đen nhỏ trên thân hoặc củ, rồi lan rất nhanh. Chỗ bệnh mềm nhũn khi ấn vào. Trong mùa mưa, cây có thể chết chỉ sau vài ngày kể từ lúc thấy chấm đầu tiên.

Nguyên nhân: vi khuẩn xâm nhập khi độ ẩm quá cao, thường qua vết thương do côn trùng chích hút hoặc do va chạm cơ học.

Xử lý — phải làm dứt khoát:

1. Cắt bỏ toàn bộ phần đã mềm nhũn, cắt tới khi mặt cắt sạch hẳn, không còn đốm đen trong lõi. Chừa lại một chút phần bệnh là nó lan tiếp và mất cả cây.
2. Bôi vôi vào mặt cắt để sát trùng và làm khô vết thương.
3. Để cây ở chỗ khô thoáng, ngưng tưới cho tới khi vết cắt khô se lại.
4. Nếu bệnh ở củ dưới đất thì nhấc cả cây lên xử lý, thay giá thể mới trước khi trồng lại.

Phòng vẫn hơn: giữ giá thể thoát nước thật tốt, không để đọng nước quanh gốc, và giảm tưới hẳn vào mùa mưa. Sứ là cây mọng nước, nó chịu hạn tốt hơn chịu ẩm rất nhiều.

Sứ đại (Plumeria)
Ảnh: Alejandro Bayer Tamayo from Armenia, Colombia (CC BY-SA 2.0) · Mattes (CC BY-SA 4.0) / Wikimedia Commons

Đọt non teo, lá xoăn

Thường do rệp hoặc bọ trĩ chích hút phần non. Lá mới ra bị biến dạng, xoăn hoặc quăn mép, đọt chững lại không vươn.

Kiểm bằng cách quan sát kỹ đầu đọt và nách lá non. Xử lý sớm bằng cách cắt bỏ đọt bị hại nặng và xịt rửa, kết hợp chế phẩm trừ côn trùng chích hút nếu cần.

Sứ đại (Plumeria)
Ảnh: Billjones94 (CC BY-SA 4.0) · Famartin (CC BY-SA 4.0) / Wikimedia Commons

Hoa rụng sớm, nụ thối

Hay gặp vào mùa mưa. Nước đọng trong nụ tạo điều kiện cho nấm phát triển, nụ thâm rồi rụng trước khi kịp nở.

Cách hạn chế: đặt cây ở chỗ có mái che một phần trong mùa mưa, hoặc ít nhất tránh chỗ hứng nước dột từ mái. Không tưới lên hoa và nụ.

Sứ đại (Plumeria)
Ảnh: Burkhard Mücke (CC BY-SA 4.0) / Wikimedia Commons

Nguyên tắc chung khi chăm sứ đại

Nhìn cây mỗi tuần một lần cho kỹ, đặc biệt mặt dưới lá và phần gốc sát mặt giá thể. Phần lớn bệnh trên sứ nếu bắt được ở tuần đầu thì xử lý rất nhẹ nhàng.

Giá thể phải thoát nước rất tốt. Đây là biện pháp phòng bệnh hiệu quả nhất, hơn mọi loại thuốc. Trộn nhiều vật liệu thô như sỏi nhẹ, trấu hun, xỉ than để giá thể không giữ nước.

Mùa mưa là mùa nguy hiểm. Giảm tưới, tăng thông thoáng, và kiểm cây thường xuyên hơn. Phần lớn ca chết cây xảy ra trong mùa này.

Dụng cụ cắt phải sạch. Dao kéo dùng chung giữa cây bệnh và cây khoẻ là cách lây bệnh nhanh nhất trong một vườn.

Sứ đại (Plumeria)
Ảnh: Burkhard Mücke (CC BY-SA 4.0) / Wikimedia Commons