Kim ngân là cây văn phòng phổ biến bậc nhất, chủ yếu nhờ cái tên và nhờ bộ thân bện thành bím rất dễ nhận. Nhưng cũng vì phổ biến mà thông tin về nó lẫn lộn nhiều nhất — bắt đầu ngay từ cái tên.
Kim ngân (Pachira aquatica)
Ảnh: Alejandro Bayer Tamayo from Armenia, Colombia (CC BY-SA 2.0) · mauroguanandi (CC BY 2.0) / Wikimedia Commons
Coi chừng nhầm tên
Cây kim ngân để bàn có tên khoa học là Pachira aquatica, họ Gạo Malvaceae, gốc từ vùng đầm lầy Trung và Nam Mỹ. Phương Tây gọi là money tree — cây tiền, và đó là lý do nó vào Việt Nam với ý nghĩa tài lộc.
Trong khi đó, kim ngân hoa — Lonicera japonica — là một loài dây leo hoàn toàn khác, thuộc nhóm cây thuốc nam. Hai cây không liên quan gì nhau ngoài chữ "kim ngân" trong tên.
Nhầm hai loài này thì tra cứu ra thông tin sai hoàn toàn về cách chăm, vì một bên là cây gỗ nhiệt đới trồng chậu, một bên là dây leo ôn đới.
Nhiệt độ — chỗ nhiều tài liệu ghi sai
Nhiều bài trên mạng ghi kim ngân chịu được từ bốn độ. Điều đó không đúng: đây là cây vùng đầm lầy nhiệt đới, xuống dưới khoảng mười độ là lá thâm và rụng, kéo dài thì chết.
Khoảng nhiệt cây thoải mái nhất là mười tám tới hai mươi tám độ — đúng khoảng nhiệt phòng máy lạnh và nhiệt độ thường ở miền Nam. Miền Bắc mùa đông cần đưa vào chỗ kín gió.
Kim ngân (Pachira aquatica)
Ảnh: Alejandro Bayer Tamayo from Armenia, Colombia (CC BY-SA 2.0) · Mauroguanandi (Public domain) / Wikimedia Commons
Ánh sáng
Kim ngân chịu bóng khá tốt, sống được trong phòng chỉ có đèn. Nhưng "sống được" không phải "sống khoẻ": để lâu trong thiếu sáng thì lá nhỏ dần, thân vươn dài, tán thưa và cây mất dáng.
Cách giữ cây bền: đặt gần cửa sổ có sáng gián tiếp, và mỗi tuần tới mười ngày đưa ra chỗ râm mát ngoài trời một buổi sáng sớm. Tránh nắng trực tiếp buổi trưa — lá quen bóng cháy rất nhanh.
Kim ngân (Pachira aquatica)
Ảnh: Mauroguanandi (Public domain) / Wikimedia Commons
Nước — nguyên nhân số một làm chết cây
Kim ngân có gốc phình chứa nước, nghĩa là cây tự trữ được và chịu khô tốt hơn ta tưởng. Ngược lại, nó rất sợ úng.
Đây chính là chỗ hầu hết cây kim ngân văn phòng chết: được tưới quá đều, quá nhiều, và trong chậu không có lỗ thoát.
Cách tưới đúng: ấn ngón tay xuống chừng hai đốt, khô mới tưới. Trong phòng máy lạnh thường một tuần một lần là đủ. Tưới đẫm cho tới khi nước chảy ra lỗ thoát rồi đổ bỏ nước ở đĩa kê.
Dấu hiệu úng: lá vàng mềm rụng từ dưới lên, gốc mềm khi bóp nhẹ, có mùi chua. Gốc mềm là dấu hiệu nặng — phần trữ nước đã bắt đầu thối.
Kim ngân (Pachira aquatica)
Ảnh: Jorge Brazilian from Rio de Janeiro, Brazil (CC BY 2.0) · Mauroguanandi (Public domain) / Wikimedia Commons
Giá thể và chậu
Tơi xốp và thoát nhanh: đất sạch trộn trấu hun, xơ dừa, perlite. Chậu bắt buộc có lỗ thoát nước.
Chậu trang trí kín đáy rất hay dùng cho cây để bàn, và đó là án tử chậm cho kim ngân. Nếu thích chậu kín thì dùng làm vỏ ngoài, bên trong đặt chậu nhựa có lỗ.
Thay chậu một tới hai năm một lần, chọn chậu lớn hơn một cỡ.
Về bộ thân bện
Thân bím không phải hình dạng tự nhiên — đó là nhiều cây con được trồng chung rồi bện vào nhau lúc thân còn mềm, sau đó gỗ hoá và giữ nguyên hình.
Điều này có mấy hệ quả thực tế:
- Một chậu là nhiều cây, nên nếu một thân chết thì phần bện sẽ trống một chỗ và không đầy lại được.
- Không tự bện thêm khi cây lớn. Muốn bện tiếp phần ngọn mới thì phải làm khi thân còn xanh mềm, và làm rất từ từ.
- Chỗ bện chặt là chỗ bí, dễ đọng ẩm và phát sinh nấm. Nên giữ thông thoáng và đừng tưới xối lên thân.
Kim ngân (Pachira aquatica)
Ảnh: asitkghosh@yahoo.com Thaumaturgist (CC BY-SA 3.0) / Wikimedia Commons
Cắt tỉa
Kim ngân để tự nhiên thì vươn cao và tán dồn lên ngọn. Cắt ngọn định kỳ buộc cây đâm nhánh bên, giữ tán tròn gọn.
Cắt vào đầu mùa sinh trưởng, cắt trên một mắt lá. Cây bật chồi tốt nên không cần lo cắt hỏng.
Vấn đề hay gặp
Rụng lá sau khi mua về. Phản ứng bình thường với thay đổi môi trường. Giữ nguyên chỗ, tưới vừa, cây ổn định lại sau vài tuần. Đừng vì hoảng mà tưới thêm.
Lá vàng, gốc mềm. Úng nặng. Ngưng tưới, kiểm lỗ thoát, trường hợp nặng phải nhấc ra cắt bỏ phần thối và thay giá thể.
Mép lá khô nâu. Không khí quá khô do máy lạnh. Dời khỏi luồng gió.
Thân vươn cao, lá thưa. Thiếu sáng cộng không cắt tỉa.
Rệp sáp ở nách lá. Lau khăn ẩm khi phát hiện sớm.
Kim ngân (Pachira aquatica)
Ảnh: Hiobson (CC BY-SA 4.0) · mauroguanandi (CC BY 2.0) / Wikimedia Commons
Bài viết do canhquan.net biên soạn. Vui lòng ghi "Nguồn: canhquan.net" khi sao chép.