KIẾN TẠO NƠI CHỐN LÀ GÌ?

Kiến tạo nơi chốn khơi gợi con người cùng nhau tưởng tượng lại và tái tạo không gian công cộng như trái tim của mọi cộng đồng. Bằng cách củng cố mối liên kết giữa con người và những nơi họ cùng chia sẻ, kiến tạo nơi chốn là một quá trình hợp tác để định hình không gian chung nhằm tối đa hóa giá trị cộng đồng. Không chỉ dừng ở việc thúc đẩy thiết kế đô thị tốt hơn, kiến tạo nơi chốn còn khuyến khích những mô thức sử dụng sáng tạo, chú trọng đến bản sắc vật chất, văn hóa và xã hội vốn tạo nên một nơi chốn và nâng đỡ sự phát triển lâu dài của nó.

Không gian công cộng đang đứng ở một bước ngoặt quan trọng.

Không gian công cộng vốn dĩ là đa chiều. Một không gian công cộng thành công và đích thực là nơi được nhiều nhóm người khác nhau sử dụng, với nhiều mục đích khác nhau, vào nhiều thời điểm khác nhau trong ngày và trong năm. Bởi lẽ chúng dung chứa quá nhiều hoạt động và người sử dụng — hoặc ngược lại, không dung chứa được — nên chính ở đây mà vô số vấn đề địa phương và toàn cầu giao thoa.

Không gian công cộng chính là nơi ta thương lượng giữa nhà ở, công việc, các thiết chế xã hội và thế giới rộng lớn hơn. Đó là cách ta đi làm, làm việc vặt, rồi quay trở về nhà. Đó cũng là nơi gần một nửa số vụ phạm tội bạo lực diễn ra. Nơi mà việc giữ gìn an ninh mang lại an toàn cho một số người, nhưng lại không cho số khác. Đó là nơi mua bán, gặp gỡ, vui chơi và tình cờ chạm mặt. Là nơi thể hiện sự phẫn nộ cũng như những khát vọng cao đẹp nhất của chúng ta, đồng thời cũng là nơi đặt những hạ tầng và tiện ích tưởng chừng tầm thường nhất. Và khi ta cho phép, không gian công cộng có thể trở thành chất liệu cho sáng tạo, biểu đạt và thử nghiệm.

Tóm lại, không gian công cộng là nơi bao bi kịch và thành tựu chung của xã hội được phơi bày. Và đó chính là lý do tại sao làm đúng ngay từ đầu là vô cùng quan trọng.

Mười lĩnh vực mà chúng tôi tin rằng kiến tạo nơi chốn có thể tạo ra tác động chuyển đổi mạnh mẽ nhất gồm: công bằng & hòa nhập; đường phố như là nơi chốn; kiến trúc của nơi chốn; trung tâm đổi mới sáng tạo; thành phố thị trường; quản trị nơi chốn; bền vững & khả năng chống chịu; cộng đồng nông thôn; kiến tạo nơi chốn sáng tạo; và sức khỏe.

SỨC MẠNH CỦA 10+

Cách thành phố biến đổi thông qua kiến tạo nơi chốn

Để thành công, các thành phố cần có những điểm đến. Những điểm đến đó mang lại bản sắc và hình ảnh cho cộng đồng, đồng thời giúp thu hút cư dân mới, doanh nghiệp và nguồn đầu tư. Nhưng không chỉ vậy, chúng còn cần là những điểm đến cộng đồng đủ mạnh để lôi cuốn con người.

Một điểm đến có thể là quảng trường trung tâm, trục phố chính, bờ sông, công viên, hay bảo tàng. Các thành phố – dù lớn hay nhỏ – đều nên có ít nhất 10 điểm đến mà người ta muốn tìm đến. Điều làm nên thành công của mỗi điểm đến chính là việc nó chứa nhiều không gian con bên trong.

Ví dụ, một quảng trường cần ít nhất 10 không gian: quán cà phê, khu vui chơi trẻ em, chỗ đọc báo hay nhâm nhi cà phê, chỗ ngồi nghỉ, nơi hẹn gặp bạn bè, v.v. Và trong mỗi không gian, lại cần có ít nhất 10 hoạt động để làm.

Tổng hòa lại, những hoạt động, không gian và điểm đến này chính là yếu tố tạo nên một thành phố tuyệt vời. Chúng tôi gọi ý tưởng lớn này là “Sức mạnh của 10+”

ĐIỀU GÌ LÀM NÊN MỘT NƠI CHỐN TUYỆT VỜI?

Thật bất ngờ, câu trả lời lại rất đơn giản.

Hầu hết những nơi chốn tuyệt vời – dù là một quảng trường trung tâm hoành tráng hay một công viên nhỏ trong khu phố – đều có bốn đặc tính cốt lõi sau:

1. Dễ tiếp cận và được kết nối tốt với những địa điểm quan trọng khác trong khu vực.
2. Thoải mái và tạo nên hình ảnh tích cực.
3. Thu hút con người tham gia vào các hoạt động tại đó.
4. Là môi trường xã hội, nơi mọi người muốn tụ họp và quay lại nhiều lần.

Thành phố thành công hay thất bại được quyết định ở thước đo của sự tương tác con người.

Khả năng tiếp cận & Kết nối

Bạn có thể dễ dàng đánh giá mức độ tiếp cận của một nơi chốn bằng cách quan sát mối liên kết của nó với khu vực xung quanh, bao gồm cả những kết nối trực quan. Một không gian công cộng tốt là nơi dễ đến, dễ vào và dễ định hướng. Nó được bố trí sao cho bạn có thể nhìn thấy hầu hết những gì đang diễn ra, cả từ xa lẫn khi ở bên trong. Các cạnh viền của không gian công cộng cũng đóng vai trò quan trọng trong việc tạo nên sự tiếp cận. Ví dụ, một dãy cửa hàng dọc theo con phố thường thú vị hơn và an toàn hơn để đi bộ so với một bức tường trống hay một bãi đất hoang. Những không gian dễ tiếp cận có thể được đến bằng cách đi bộ, và lý tưởng nhất là bằng phương tiện công cộng; đồng thời có vòng quay chỗ đậu xe cao.

Các câu hỏi cần xem xét về Khả năng tiếp cận & Kết nối:

• Bạn có thể nhìn thấy không gian đó từ xa không? Bên trong có nhìn thấy được từ bên ngoài không?
• Có sự kết nối tốt giữa nơi này với các tòa nhà lân cận không? Hay nó bị bao quanh bởi tường kín, bãi đỗ xe, công trình không cửa sổ, hoặc những yếu tố khiến người ta nản lòng không muốn vào?
• Người sống hoặc làm việc trong các tòa nhà xung quanh có sử dụng không gian này không?
• Người ta có thể dễ dàng đi bộ tới đó không? Hay họ bị cản trở bởi giao thông đông đúc hoặc cảnh quan đường phố buồn tẻ?
• Vỉa hè có dẫn đến và đi từ các khu vực lân cận không?
• Không gian này có phù hợp cho người khuyết tật và những nhu cầu đặc biệt khác không?
• Các lối đi trong không gian có dẫn mọi người đến đúng nơi họ thật sự muốn đến không?
• Người ta có thể sử dụng nhiều loại phương tiện khác nhau – xe buýt, tàu, ô tô, xe đạp – để đến đó không?

Sự thoải mái & Hình ảnh

Một không gian mang lại cảm giác thoải mái và trông hấp dẫn thường sẽ có nhiều khả năng thành công. Cảm giác thoải mái bao gồm nhận thức về sự an toàn, sạch sẽ và sự hiện diện của những chỗ ngồi. Thiếu chỗ ngồi lại chính là “điểm yếu bất ngờ” của nhiều nơi vốn dĩ đã rất tốt. Con người thường bị thu hút bởi những nơi cho họ nhiều lựa chọn chỗ ngồi – để có thể ngồi trong nắng hay trong bóng râm, tùy thời điểm trong ngày hoặc trong năm.

Các câu hỏi cần xem xét về Sự thoải mái & Hình ảnh:

• Không gian này có tạo ấn tượng đầu tiên tốt không?
• Số lượng phụ nữ và nam giới có cân bằng không?
• Có đủ chỗ ngồi không? Ghế ngồi có đặt ở vị trí thuận tiện không? Người dùng có thể chọn ngồi trong nắng hay bóng râm không?
• Không gian có sạch sẽ, không có rác thải không? Ai là người chịu trách nhiệm bảo trì?
• Khu vực có tạo cảm giác an toàn không? Có nhân viên an ninh không? Nếu có, họ làm những gì và trực vào thời điểm nào?
• Mọi người có chụp ảnh ở đó không? Nơi này có nhiều góc chụp hấp dẫn không?
• Xe cộ có lấn át người đi bộ, hay cản trở việc tiếp cận không gian này không?

Công năng & Hoạt động

Một loạt hoạt động đa dạng chính là nền tảng cốt lõi của một nơi chốn tuyệt vời. Khi có điều gì đó để làm, con người sẽ có lý do để đến (và quay lại) không gian ấy. Ngược lại, nếu chẳng có gì thú vị, không gian sẽ trở nên vắng lặng — đó là dấu hiệu rõ ràng nhất cho thấy có điều gì đó không ổn.

Một dải hoạt động được lựa chọn cẩn thận sẽ giúp không gian thu hút nhiều nhóm người khác nhau vào những thời điểm khác nhau trong ngày: ban ngày, sân chơi trẻ em sẽ hút các bé nhỏ; sau giờ học, sân bóng rổ thu hút thanh thiếu niên; buổi tối, các buổi hòa nhạc lại lôi cuốn mọi người ở mọi lứa tuổi.

Các câu hỏi cần xem xét về Công năng & Hoạt động:

• Không gian này có người sử dụng không, hay đang bỏ trống?
• Nó có được sử dụng bởi nhiều nhóm tuổi khác nhau không?
• Cùng lúc có bao nhiêu loại hoạt động diễn ra — đi dạo, ăn uống, chơi bóng chày, đánh cờ, nghỉ ngơi, đọc sách...?
• Khu vực nào trong không gian được sử dụng, khu vực nào bị bỏ trống?
• Có sự hiện diện của đơn vị quản lý hay một người phụ trách rõ ràng không?

Tính xã hội

Đây là phẩm chất quan trọng nhất để một nơi chốn đạt được – và cũng là khó khăn nhất. Khi một không gian trở thành địa điểm yêu thích để con người gặp gỡ bạn bè, chào hỏi hàng xóm, và thoải mái tương tác với cả những người lạ, thì lúc đó bạn đã đi đúng hướng để kiến tạo nên một nơi chốn tuyệt vời.

Các câu hỏi cần xem xét về Tính xã hội:

• Đây có phải là nơi bạn muốn hẹn gặp bạn bè không? Người khác có chọn nơi này để gặp gỡ bạn bè không?
• Mọi người có đi theo nhóm không? Họ có trò chuyện với nhau không? Họ có giao tiếp với các nhóm khác không?
• Người ta có quen mặt hay biết tên nhau không?
• Họ có dẫn bạn bè, người thân tới thăm nơi này không? Họ có chỉ cho người khác những đặc điểm của nơi chốn này với niềm tự hào không?
• Mọi người có mỉm cười không? Họ có thường xuyên giao tiếp bằng ánh mắt với nhau không?
• Có nhiều người sử dụng nơi này thường xuyên không?
• Sự pha trộn về độ tuổi và sắc tộc ở đây có phản ánh đúng cộng đồng rộng lớn hơn không?
• Khi thấy rác, người ta có xu hướng tự nhặt lên không?

LỢI ÍCH CỦA NHỮNG NƠI CHỐN TUYỆT VỜI

Thúc đẩy cảm giác thoải mái

• Hấp dẫn về mặt thị giác
• Tạo sự hứng khởi chung
• Cảm giác thuộc về
• Gia tăng an ninh
• Chất lượng môi trường tốt hơn
• Cảm giác tự do

Nuôi dưỡng & định hình tinh thần cộng đồng

• Tổ chức cộng đồng hiệu quả hơn
• Niềm tự hào và tinh thần tình nguyện
• Duy trì sự liêm chính và các giá trị
• Ít cần sự kiểm soát từ chính quyền
• Tự quản lý

Thúc đẩy sức khỏe

• Tăng cường hoạt động thể chất
• Tiếp cận nguồn thực phẩm tươi sạch
• Gia tăng an ninh
• Tăng cường hòa nhập xã hội
• Cải thiện sức khỏe môi trường

Tạo ra khả năng tiếp cận tốt hơn

• Dễ đi bộ hơn
• An toàn cho người đi bộ và người đi xe đạp
• Tương thích với giao thông công cộng
• Giảm nhu cầu dùng xe hơi và bãi đỗ
• Sử dụng thời gian và tiền bạc hiệu quả hơn
• Kết nối tốt hơn giữa các công năng

Xây dựng & hỗ trợ kinh tế địa phương

• Khuyến khích khởi nghiệp quy mô nhỏ
• Thúc đẩy phát triển kinh tế
• Giá trị bất động sản cao hơn
• Quyền sở hữu địa phương, giá trị địa phương
• Việc làm hấp dẫn hơn
• Tăng nguồn thu thuế
• Giảm gánh nặng cho dịch vụ công

Thúc đẩy tương tác xã hội

• Cải thiện tính xã hội
• Nhiều cơ hội giao lưu và trải nghiệm văn hóa hơn
• Thu hút dân cư đa dạng
• Có nhiều phụ nữ, người cao tuổi và trẻ em tham gia
• Tăng tính đa dạng văn hóa – sắc tộc
• Khuyến khích sự sáng tạo cộng đồng

11 NGUYÊN TẮC KIẾN TẠO NHỮNG NƠI CHỐN CỘNG ĐỒNG TUYỆT VỜI

Tạo dựng không gian công cộng hiệu quả là một việc vô cùng khó, bởi sự phức tạp của nó thường ít được thấu hiểu. Như William (Holly) Whyte đã nói: “Thật khó để thiết kế ra một không gian mà không thu hút con người. Điều đáng kinh ngạc là điều đó lại thường xuyên xảy ra.”

PPS đã xác định 11 nguyên tắc then chốt để biến đổi các không gian công cộng thành những nơi chốn cộng đồng sôi động – từ công viên, quảng trường, phố đi bộ, vỉa hè cho tới muôn vàn không gian ngoài trời và trong nhà có chức năng công cộng. Các nguyên tắc ấy gồm:

Ý tưởng nền tảng

• Cộng đồng chính là chuyên gia
• Hãy tạo ra một nơi chốn, chứ không chỉ là một thiết kế
• Tìm kiếm các đối tác
• Người ta sẽ luôn nói: “Điều đó là không thể”

Kỹ thuật lập kế hoạch & tiếp cận cộng đồng

• Có một tầm nhìn
• Bạn có thể học được rất nhiều chỉ bằng cách quan sát

Chuyển ý tưởng thành hành động

• Hình thức phải phục vụ công năng
• Tạo “tam giác liên kết” (Triangulate)
• Thử nghiệm theo tinh thần “nhanh hơn, nhẹ hơn, rẻ hơn” (Lighter, Quicker, Cheaper)

Thực thi

• Tiền không phải là vấn đề cốt lõi
• Bạn sẽ không bao giờ “xong hẳn”

1. Cộng đồng là chuyên gia

Điểm khởi đầu quan trọng trong việc phát triển ý tưởng cho bất kỳ không gian công cộng nào là nhận diện những tài năng và nguồn lực sẵn có trong cộng đồng. Ở bất kỳ cộng đồng nào cũng có những người có thể cung cấp góc nhìn lịch sử, những hiểu biết quý giá về cách khu vực vận hành, cũng như sự thấu hiểu về các vấn đề then chốt. Việc khai thác những thông tin này ngay từ đầu sẽ giúp hình thành cảm giác “sở hữu chung” của cộng đồng đối với dự án, mang lại lợi ích lớn cho cả đơn vị khởi xướng lẫn chính cộng đồng đó

2. Hãy tạo ra một nơi chốn, chứ không chỉ là một thiết kế

Để biến một không gian kém hiệu quả thành một “nơi chốn” sống động, cần đưa vào những yếu tố vật chất khiến con người cảm thấy được chào đón và thoải mái, như chỗ ngồi hay cảnh quan mới. Bên cạnh đó, cũng cần có những thay đổi về “quản lý” – chẳng hạn điều chỉnh dòng lưu thông của người đi bộ, hay phát triển mối quan hệ gắn kết hơn giữa các cửa hàng xung quanh với những hoạt động diễn ra trong không gian công cộng.

Mục tiêu cuối cùng là tạo ra một nơi chốn vừa mang đậm tinh thần cộng đồng, vừa có hình ảnh thân thiện, đồng thời có bối cảnh, hoạt động và chức năng được kết hợp lại để tạo nên một giá trị lớn hơn tổng hòa của từng phần riêng lẻ. Nói thì dễ, nhưng thực hiện lại vô cùng thách thức

3. Tìm kiếm đối tác

Đối tác đóng vai trò then chốt đối với sự thành công và hình ảnh lâu dài của một dự án cải thiện không gian công cộng. Dù là tìm kiếm đối tác ngay từ đầu để cùng lập kế hoạch, hay cùng nhau động não, xây dựng kịch bản với hàng chục đơn vị có thể tham gia trong tương lai, thì những sự hợp tác này đều vô giá trong việc tạo dựng sự ủng hộ và giúp dự án khởi động. Đối tác có thể là các tổ chức địa phương, viện bảo tàng, trường học hay nhiều đơn vị khác

4. Người ta sẽ luôn nói: “Điều đó là không thể.”

Một trong những câu nói nổi tiếng của Yogi Berra là: “Nếu họ nói việc đó không thể làm được, thì không phải lúc nào cũng đúng như vậy.” Chúng tôi nhận thấy điều này rất phù hợp với công việc của mình. Tạo dựng những không gian công cộng tốt đẹp luôn gắn liền với việc phải đối mặt với vô vàn trở ngại, bởi cả khu vực công lẫn tư đều không có ai thực sự mang trong mình trách nhiệm “kiến tạo nơi chốn”.

Ví dụ, các chuyên gia như kỹ sư giao thông, đơn vị vận hành phương tiện công cộng, nhà quy hoạch đô thị hay kiến trúc sư đều có những định nghĩa rất hẹp về công việc của họ – như đảm bảo giao thông lưu thông, vận hành tàu xe đúng giờ, lập kế hoạch dài hạn cho xây dựng đô thị hay thiết kế công trình. Công việc của họ, như ta thấy ở hầu hết các thành phố, không phải là tạo ra “nơi chốn.”

Bắt đầu bằng những cải thiện quy mô nhỏ, nuôi dưỡng cộng đồng có thể cho thấy tầm quan trọng của “nơi chốn” và giúp vượt qua những trở ngại đó.

5. Bạn có thể học được rất nhiều chỉ bằng cách quan sát

Chúng ta có thể rút ra vô số bài học từ cả thành công lẫn thất bại của người khác. Bằng cách quan sát cách con người sử dụng không gian công cộng, tìm hiểu họ thích gì và không thích gì, ta có thể đánh giá được điều gì khiến nơi chốn đó hoạt động hiệu quả.

Qua những quan sát ấy, sẽ thấy rõ những loại hoạt động nào còn thiếu và có thể bổ sung thêm. Và khi không gian đã được xây dựng, việc tiếp tục quan sát sẽ còn dạy chúng ta nhiều hơn nữa về cách chúng phát triển và có thể được quản lý theo thời gian.

6. Hãy có một tầm nhìn

Tầm nhìn cần xuất phát từ chính mỗi cộng đồng. Tuy nhiên, cốt lõi của một tầm nhìn cho bất kỳ không gian công cộng nào là ý tưởng về những loại hoạt động có thể diễn ra ở đó; rằng không gian phải mang lại sự thoải mái và hình ảnh tích cực; và nó phải trở thành một địa điểm quan trọng mà con người mong muốn hiện diện. Tầm nhìn ấy cũng cần khơi dậy niềm tự hào cho những ai đang sinh sống và làm việc trong khu vực xung quanh

7. Hình thức phải phục vụ công năng

Ý kiến đóng góp từ cộng đồng và các đối tác tiềm năng, sự thấu hiểu cách các không gian khác vận hành, những thử nghiệm, cùng việc vượt qua trở ngại và hoài nghi – tất cả những yếu tố đó sẽ hình thành nên ý tưởng cho không gian. Mặc dù thiết kế rất quan trọng, nhưng chính những yếu tố này mới cho ta biết “hình thức” nào là cần thiết để hiện thực hóa tầm nhìn tương lai cho không gian đó

8. Tạo “tam giác liên kết” (Triangulate)

“Tam giác liên kết” là quá trình mà một yếu tố bên ngoài tạo ra sự kết nối giữa con người, khiến những người xa lạ bắt chuyện với nhau như thể họ đã quen biết từ trước (Holly Whyte). Trong một không gian công cộng, cách lựa chọn và sắp xếp các yếu tố so với nhau có thể khởi động (hoặc không) quá trình này.

Ví dụ, nếu một băng ghế, một thùng rác và một chiếc điện thoại được đặt rời rạc, không liên hệ gì với nhau, thì mỗi thứ sẽ chỉ được sử dụng rất hạn chế. Nhưng nếu chúng được bố trí cùng nhau, kèm thêm những tiện ích khác như một xe cà phê, chúng sẽ tự nhiên kéo con người lại gần nhau (tạo ra “tam giác liên kết”).

Ở cấp độ rộng hơn, nếu một phòng đọc thiếu nhi trong thư viện mới được đặt ngay cạnh sân chơi trẻ em trong công viên, đồng thời có thêm một quầy bán đồ ăn nhẹ, thì sẽ có nhiều hoạt động diễn ra hơn so với khi các tiện ích này nằm tách biệt.

9. Thử nghiệm: Nhanh hơn, Nhẹ hơn, Rẻ hơn (Lighter, Quicker, Cheaper)

Sự phức tạp của không gian công cộng khiến bạn khó có thể kỳ vọng làm đúng mọi thứ ngay từ đầu. Những không gian tốt nhất thường bắt đầu bằng các thử nghiệm với những cải thiện ngắn hạn, có thể kiểm chứng và điều chỉnh dần qua nhiều năm.

Các yếu tố như chỗ ngồi, quán cà phê ngoài trời, nghệ thuật công cộng, kẻ vạch lối sang đường và khu vực an toàn cho người đi bộ, vườn cộng đồng hay tranh tường là những ví dụ điển hình về các cải thiện có thể thực hiện trong thời gian ngắn

10. Tiền không phải là vấn đề cốt lõi

Câu nói này có thể được hiểu theo nhiều cách. Ví dụ, khi bạn đã xây dựng xong hạ tầng cơ bản cho không gian công cộng, thì những yếu tố bổ sung để nó vận hành (như quầy hàng, quán cà phê, hoa và chỗ ngồi) thường không tốn kém. Thêm vào đó, nếu cộng đồng và các đối tác cùng tham gia tổ chức chương trình và hoạt động, chi phí sẽ còn giảm đi.

Điều quan trọng hơn cả là khi đi đúng theo các bước này, con người sẽ có rất nhiều nhiệt huyết với dự án, đến mức chi phí được nhìn nhận rộng mở hơn và trở nên không đáng kể nếu so với những lợi ích mà nó mang lại.

11. Bạn sẽ không bao giờ “xong hẳn”

Bản chất của những không gian công cộng tốt là luôn phải đáp ứng nhu cầu, ý kiến và những thay đổi liên tục của cộng đồng, vì vậy chúng luôn cần được quan tâm. Tiện ích có thể xuống cấp, nhu cầu có thể thay đổi, và nhiều yếu tố khác sẽ phát sinh trong môi trường đô thị.

Sự cởi mở trước nhu cầu thay đổi, cùng với khả năng quản lý linh hoạt để thực thi những điều chỉnh đó, chính là yếu tố làm nên những không gian công cộng tuyệt vời và những thành phố, thị trấn đáng sống.

QUY TRÌNH KIẾN TẠO NƠI CHỐN

Kiến tạo nơi chốn vừa là một quy trình, vừa là một triết lý. Trọng tâm của nó là việc quan sát, lắng nghe và đặt câu hỏi cho những người đang sinh sống, làm việc và vui chơi trong một không gian cụ thể, nhằm thấu hiểu nhu cầu và khát vọng của họ đối với nơi chốn ấy cũng như đối với cộng đồng nói chung.

Làm việc cùng cộng đồng để xây dựng một tầm nhìn xoay quanh những nơi mà họ coi là quan trọng cho đời sống cộng đồng và trải nghiệm hằng ngày chính là chìa khóa để hình thành chiến lược triển khai. Khởi đầu bằng những cải thiện ngắn hạn, mang tính thử nghiệm có thể ngay lập tức mang lại lợi ích cho không gian công cộng và cho những người sử dụng, đồng thời cung cấp cơ sở để cải thiện dài hạn theo thời gian.

Quy trình dẫn dắt bởi Nơi chốn, dựa vào Cộng đồng

Các bước:

1. Xác định nơi chốn – Nhận diện các bên liên quan
2. Đánh giá không gian – Xác định vấn đề
3. Đặt ra tầm nhìn cho nơi chốn
4. Thử nghiệm ngắn hạn
5. Đánh giá lại liên tục & Cải thiện dài hạn

Vai trò của các bên liên quan (Stakeholder Roles):

• Tư vấn / Đề xuất
• Đem thêm nguồn lực bổ sung
• Triển khai & duy trì

Vai trò của chuyên gia (Expert Roles):

• Cung cấp thông tin
• Hỗ trợ / tạo điều kiện
• Thiết kế & triển khai

Nhanh hơn, Nhẹ hơn, Rẻ hơn (LQC)

Đây là một khung tiếp cận chi phí thấp nhưng tác động cao, từng bước cải thiện không gian công cộng trong thời gian ngắn, tận dụng năng lượng sáng tạo của cộng đồng để nhanh chóng tạo ra công năng mới và nguồn thu cho những nơi đang trong giai đoạn chuyển đổi.

Các thử nghiệm LQC có thể đa dạng về quy mô và tác động – từ những tiện ích nhỏ trong khu phố, các tác phẩm nghệ thuật cộng đồng, cho đến những công trình tạm lớn ở trung tâm thành phố hay các sự kiện quy mô lớn

HƯỚNG TỚI MỘT TƯƠNG LAI ĐƯỢC DẪN DẮT BỞI NƠI CHỐN

Qua quá trình thực hành kiến tạo nơi chốn, chúng tôi nhận thấy rằng các dự án không gian công cộng và cơ chế quản trị tạo ra chúng thường rơi vào một trong bốn kiểu phát triển dọc theo một phổ liên tục.

1. Không gian định hướng theo dự án (Project-driven) thường xuất hiện từ mô hình lãnh đạo hành chính tập trung, đặt ưu tiên cao nhất vào việc hoàn thành đúng tiến độ và dưới ngân sách. Quy trình kiểu này thường tạo ra những nơi chốn tuân thủ rập khuôn theo quy trình chung, mà không cân nhắc đến nhu cầu hay mong muốn địa phương.
2. Các dự án do chuyên ngành dẫn dắt (Discipline-led) có thể có giá trị cao hơn và trông “ấn tượng” hơn, nhưng vì phụ thuộc vào tầm nhìn đơn lẻ của giới chuyên gia thiết kế và các lĩnh vực chuyên môn khép kín, nên thường tạo ra những không gian không thực sự hiệu quả trong vai trò tụ điểm công cộng.
3. Cách tiếp cận nhạy cảm với nơi chốn (Place-sensitive) – đang được một số chuyên gia thiết kế áp dụng – nỗ lực thu thập ý kiến cộng đồng, nhưng quá trình này vẫn do kiến trúc sư và nhà thiết kế dẫn dắt.
4. Cách tiếp cận thực sự được dẫn dắt bởi nơi chốn (Place-led) không chỉ dựa vào ý kiến cộng đồng, mà tập trung thống nhất vào kết quả của nơi chốn, được xây dựng trên nền tảng gắn kết cộng đồng. Một quy trình place-led biến sự gần gũi thành mục đích, và biến công tác quy hoạch, quản lý không gian công cộng chung thành một hoạt động tập thể, góp phần xây dựng vốn xã hội và các giá trị chung. Những người tham gia địa phương trong quá trình này cảm thấy mình có phần sở hữu nơi chốn, và vì thế có nhiều khả năng trở thành người gìn giữ nó.

Mọi người đều có quyền được sống ở một nơi chốn tuyệt vời. Quan trọng hơn, mọi người đều có quyền đóng góp để biến nơi mình đang sống trở nên tuyệt vời.
– Fred Kent

Project for Public Spaces (PPS) là một tổ chức phi lợi nhuận trong lĩnh vực quy hoạch, thiết kế và giáo dục, với sứ mệnh hỗ trợ con người tạo dựng và duy trì các không gian công cộng nhằm xây dựng những cộng đồng vững mạnh hơn.

Bạn muốn tham gia vào phong trào Kiến tạo nơi chốn (Placemaking)? Hãy đăng ký vào Hội đồng Lãnh đạo Placemaking (Placemaking Leadership Council) và kết nối với hơn 1.800 nhà hoạt động và chiến lược gia (đến từ hơn 80 quốc gia và 500 thành phố) – những người đang ở tuyến đầu của một phong trào ngày càng phát triển.

Tìm hiểu thêm tại: pps.org và pps.org/about/leadership-council/
© 2018 Project for Public Spaces, Inc.

 

KIẾN TẠO NƠI CHỐN – Sẽ ra sao nếu chúng ta xây dựng thành phố xoay quanh những nơi chốn? – Sheng1908 Studio