BÁT QUÁI ĐỒ VÀ VƯỜN — tám cung, tám việc làm được ngay!

Bát quái đồ chia sơ đồ khu vườn thành tám cung, mỗi cung theo quan niệm truyền thống tượng trưng cho một mặt trong đời sống. Đặt đúng bát quái đồ lên sơ đồ vườn, xác định đúng cung, rồi bố trí hoạt động phù hợp với từng cung — đó là toàn bộ cách vận hành của phần này trong sách “Phong thủy sân vườn” (Lương Quỳnh Mai – Tất Thanh Phúc biên soạn).

Phần đáng chú ý nhất không nằm ở tên gọi tám cung, mà ở việc phần lớn khuyến nghị thực hành đi kèm mỗi cung là những nguyên tắc bố trí sân vườn phổ quát — ánh sáng, tiếng nước, chỗ ngồi kín gió — áp dụng được bất kể có theo phong thủy hay không.

Đặt bát quái đồ lên sơ đồ vườn

Bước đầu tiên là xác định hướng vườn (đã trình bày ở phần 2), sau đó đặt bát quái đồ sao cho cung “danh vọng” cùng hướng với hướng vườn. Ví dụ nếu hướng vườn là Tây Bắc thì cung danh vọng nằm ở Tây Bắc, từ đó suy ra các cung còn lại: hướng Bắc của vườn khi ấy ứng với cung sức khỏe, hướng Tây ứng với cung tài lộc, và cứ thế xoay vòng đủ tám cung.

Việc gán “hướng Tây ảnh hưởng tài lộc”, “hướng Bắc ảnh hưởng sức khỏe” hoàn toàn thuộc tầng quan niệm — đây là một hệ quy chiếu biểu tượng, không phải quan hệ nhân quả đã kiểm chứng. Cách dùng hợp lý nhất khi làm việc với gia chủ tin phong thủy: xem bát quái đồ như một công cụ chia vườn thành tám khu chức năng có chủ đích, tương tự cách một mặt bằng công năng chia khu tiếp khách, khu chơi trẻ em, khu yên tĩnh.

Cung khuyết và cung mở rộng

Vườn không vuông vức — ví dụ hình chữ L — sẽ có phần bị khuyết khi đặt bát quái đồ lên. Sách ghi nhận: người hay đau ốm thường thấy cung sức khỏe trong vườn của họ bị khuyết. Ngược lại, một số khu vườn có phần lồi ra thành cung mở rộng; người có nhiều tiền của thường có cung tài lộc mở rộng, người đông con thường có cung gia đạo mở rộng.

Đây là dạng suy diễn ngược — quan sát một đặc điểm hình học của khu đất rồi gán cho nó ý nghĩa về vận số cá nhân. Không có cách đối chiếu độc lập cho mối liên hệ này. Điều có thể làm là ngược lại: nếu một mặt đời sống nào đó (ví dụ sức khỏe) đang cần chú ý, có thể chủ động dùng phần vườn ứng với cung đó cho mục đích thư giãn, nghỉ ngơi thực sự — lúc đó hiệu quả đến từ việc dùng đúng công năng, không phải từ việc cung đó “mở rộng hay khuyết”.

Gộp nhà vào sơ đồ chung

Nếu vườn bao quanh nhà, sách khuyên nên gộp cả nhà vào sơ đồ tổng thể thay vì xét vườn như một bộ phận riêng lẻ, vì khi đó đời sống được nhìn là một chỉnh thể thay vì bị chia cắt theo từng mảnh đất. Một vài lĩnh vực đời sống không thuộc phạm vi công khai — ví dụ nếu cung tài lộc rơi vào vị trí nhà thay vì vườn, sách diễn giải là công việc kiếm tiền mang tính kín đáo, làm việc tại nhà hoặc từ nguồn không muốn công khai.

Tám cung bát quái — việc làm được ở từng cung

Sinh khí cần lưu chuyển ổn định khắp vườn; dùng đúng khu vực vườn vào hoạt động ứng với cung mệnh mà nó chi phối là cách sách đề xuất để tận dụng tối đa. Dưới đây là tám cung, giữ nguyên tinh thần thực hành của sách:

Đối chiếu: cái gì là niềm tin, cái gì là thiết kế phổ quát

Nhìn lại tám cung, phần gán ý nghĩa vận mệnh (danh vọng, tài lộc, quan hệ...) cho từng vị trí thuộc tầng quan niệm, không đối chiếu được. Nhưng phần khuyến nghị vật lý đi kèm — đặt ghế nghỉ cạnh mặt nước có tiếng động, dùng ánh sáng và cây tán lớn cho khu tiếp khách, đặt khu chơi trẻ em cách xa khu vực chứa đồ dễ gây nguy hiểm, đặt nhà kho ở góc khuất — là nguyên tắc quy hoạch sân vườn được dùng phổ biến trong thiết kế cảnh quan hiện đại, độc lập với việc có tin bát quái hay không.

Cách dùng bát quái đồ hữu ích nhất cho người thiết kế, kể cả khi bản thân không theo phong thủy: xem nó như một bảng liệt kê tám nhu cầu sân vườn thường gặp — nghỉ ngơi, tiếp khách, vui chơi, làm việc, gắn kết đôi lứa, nuôi dạy con, học hành, tích trữ tài sản — rồi phân bổ tám khu vực vườn cho tám nhu cầu đó theo đúng điều kiện ánh sáng, tiếng ồn, riêng tư của từng góc vườn thật.

Ánh sáng, tiếng nước, khoảng lùi — vì sao chúng lặp lại ở khắp các cung

Nhìn xuyên suốt tám cung sẽ thấy ba công cụ lặp lại nhiều lần dưới tên gọi khác nhau: ánh sáng và mặt nước tạo tiếng động (cung sức khỏe, cung danh vọng), khoảng lùi và vật cản cho sự riêng tư (cung quan hệ, cung gia đạo), và ranh giới rõ ràng giữa khu chức năng khác nhau (cung sự nghiệp tách khỏi cung hoan hỉ). Ba công cụ này không phải phát minh của bát quái đồ — chúng là bộ nguyên tắc tổ chức không gian ngoài trời cơ bản, dùng để chia một khu đất thành các vùng có mức riêng tư, mức ồn và mức nắng khác nhau, việc mà quy hoạch sân vườn ở bất kỳ nền văn hóa nào cũng phải giải quyết.

Khác biệt chỉ nằm ở chỗ bát quái đồ gán sẵn một thứ tự và một ý nghĩa vận mệnh cho tám khu đó, trong khi thiết kế cảnh quan hiện đại để việc phân khu tùy theo khảo sát nhu cầu thật của từng gia đình. Với một khu vườn cụ thể, cách làm thực dụng là dùng khung tám nhu cầu của bát quái đồ để không bỏ sót chức năng nào, nhưng xếp chúng vào đúng góc vườn có điều kiện ánh sáng, tiếng ồn và tầm nhìn phù hợp nhất — thay vì xếp cứng theo đúng vị trí la bàn mà bát quái đồ quy định.

Khi bát quái đồ và hiện trạng khu đất mâu thuẫn nhau

Tình huống hay gặp: cung tài lộc theo bát quái đồ rơi đúng vào góc vườn tối nhất, ẩm nhất, ít ai lui tới. Theo tinh thần thực hành của sách, đây là dấu hiệu cần bổ cứu để kích hoạt lại khu vực đó. Nhưng nhìn từ góc độ thiết kế, một góc vườn tối và ẩm thường có lý do vật lý rõ ràng — bị nhà hàng xóm che khuất, thoát nước kém, hoặc nằm khuất sau khối kiến trúc chính — và những lý do đó cần được giải quyết bằng biện pháp kỹ thuật (thoát nước, tỉa cây, mở khoảng trống lấy sáng) trước khi tính đến bất kỳ biện pháp bổ cứu mang tính biểu tượng nào.

Thứ tự ưu tiên hợp lý: xử lý nguyên nhân vật lý trước (thoát nước, ánh sáng, thông gió), sau đó mới bố trí hoạt động và vật dụng theo đúng tinh thần của cung bát quái tương ứng. Làm ngược lại — chỉ thêm chuông gió hay vật trang trí mà không xử lý gốc rễ ẩm thấp, thiếu sáng — sẽ khiến khu vực đó vẫn khó dùng dù đã “bổ cứu” đúng theo sách.

Một cách kiểm tra nhanh trước khi hoàn thiện sơ đồ bát quái cho một khu vườn thật: đi một vòng khu đất vào giữa trưa và giữa chiều, ghi lại góc nào đang có nắng gắt, góc nào đang có bóng râm, góc nào ồn vì giáp đường hoặc nhà hàng xóm. Đối chiếu ghi chú đó với vị trí tám cung đã xác định sẽ lộ ra ngay chỗ nào cần xử lý vật lý trước khi tính tới ý nghĩa biểu tượng của cung đó.

Ghi chú lại kết quả đi khảo sát này ngay trên bản vẽ mặt bằng, cạnh sơ đồ tám cung, để không phải nhớ lại bằng trí nhớ khi bắt tay vào bố trí chi tiết từng khu vực sau đó.

Việc ghi chú này tốn thêm vài phút nhưng giúp tránh được tình huống phổ biến: bố trí xong toàn bộ tám cung theo đúng bát quái đồ, đến khi thi công mới phát hiện cung sức khỏe nằm ngay cạnh máy nén điều hòa ồn ào của nhà bên, hoặc cung tri thức nằm giữa trưa nắng chói không ai ngồi đọc sách nổi.