Các cách trồng lan phổ biến hiện nay

Lan là nhóm cây có cách trồng khác hẳn mọi loài khác trong vườn: phần lớn lan cảnh không sống trong đất. Chúng là thực vật phụ sinh — bám vào vỏ cây, hút ẩm từ không khí, rễ cần thoáng chứ không cần vùi.

Hiểu điều đó rồi thì ba cách trồng dưới đây tự giải thích được, và cũng rõ vì sao trồng lan vào đất thịt là cách giết cây nhanh nhất.

Lan cảnh — Dendrobium, Phalaenopsis và các loài trồng phổ biến
Ảnh: Marcin Konsek (CC BY-SA 4.0) / Wikimedia Commons

Một — trồng treo, không giá thể

Cây được treo lơ lửng, rễ buông tự do trong không khí, không chậu và không chất trồng gì cả.

Áp dụng cho: nhóm lan đơn thân, độc trụ — Vanda, Ascocentrum, Ascocenda. Đây là những loài có bộ rễ to, dày, chịu được phơi trần.

Được: rễ không bao giờ úng, và không có giá thể nghĩa là không có ổ mầm bệnh tích tụ. Đây là cách sạch nhất về mặt bệnh.

Mất: phải tưới nhiều lần trong ngày vì không có gì giữ ẩm, và phải bón thường xuyên vì dinh dưỡng trôi hết theo nước. Chỉ hợp nơi độ ẩm không khí cao.

Cách này đòi hỏi người trồng có mặt đều đặn. Đi vắng vài ngày mùa khô là cây kiệt.

Lan cảnh — Dendrobium, Phalaenopsis và các loài trồng phổ biến
Ảnh: Marcin Konsek (CC BY-SA 4.0) / Wikimedia Commons

Hai — trồng trên thân cây

Đây là cách gần với tự nhiên nhất, và cũng cho hiệu quả cảnh quan tốt nhất.

Trên cây sống. Buộc lan vào thân cây đang sống trong vườn. Chọn cây có vỏ sần sùi để rễ lan bám được — sao đen, vú sữa, me, vừng đều hợp; cây vỏ trơn nhẵn thì rễ không bám nổi.

Điểm phải tính trước là ánh sáng: tán cây chủ càng lớn thì gốc càng tối, và lan buộc thấp sẽ thiếu sáng. Nên buộc ở khoảng thân có sáng lọt qua tán, hoặc chọn cây chủ tán thưa.

Cách này hay dùng ở vườn sưu tập, công viên, khu nghỉ dưỡng — nơi muốn dựng lại cảm giác rừng thu nhỏ.

Trên thân cây chết. Lấy khúc thân — vú sữa hay được chọn vì vỏ dày và lâu mục — cưa dài chừng một mét rưỡi, dựng đứng hoặc đặt vào chậu, rồi buộc lan quanh. Cách này linh hoạt hơn vì di chuyển được và chủ động chọn được chỗ nắng.

Lan cảnh — Dendrobium, Phalaenopsis và các loài trồng phổ biến
Ảnh: Marcin Konsek (CC BY-SA 4.0) · Motohiro Sunouchi (CC BY 4.0) / Wikimedia Commons

Ba — trồng trong chậu

Cách phổ thông nhất, hợp với người mới và với phần lớn lan đa thân như Dendrobium, Cattleya, và với Phalaenopsis.

Điều quan trọng nhất: chất trồng trong chậu lan không phải đất. Nó là vật liệu thô, thoáng, giữ ẩm vừa phải — vỏ thông, than củi, dớn, xơ dừa cục, đá bọt. Chức năng của nó là giữ cây đứng và giữ một chút ẩm, không phải cung cấp dinh dưỡng như đất.

Chậu phải thật thoáng: chậu đất nung có khe, chậu nhựa nhiều lỗ, hoặc giỏ gỗ. Chậu kín là hỏng.

Được: dễ chăm, giữ ẩm tốt hơn treo trần, di chuyển được, hợp nơi độ ẩm không khí thấp.

Mất: chất trồng mục dần theo thời gian và trở thành ổ bệnh, nên phải thay định kỳ — thường một tới hai năm một lần.

Chọn cách nào

Câu trả lời phụ thuộc hai điều: loài lan và bạn có mặt thường xuyên tới đâu.

• Người mới, trồng ở ban công nhà phố: chậu. Dễ kiểm soát nhất.
• Có vườn, có cây lớn, muốn cảnh tự nhiên: ghép lên thân cây.
• Trồng Vanda, có nhà lưới hoặc chỗ ẩm cao, chăm được nhiều lần trong ngày: treo.

Lan cảnh — Dendrobium, Phalaenopsis và các loài trồng phổ biến
Ảnh: Motohiro Sunouchi (CC BY 4.0) · sunoochi from Sapporo, Hokkaido, Japan (CC BY 2.0) / Wikimedia Commons

Mấy nguyên tắc chung cho mọi cách trồng

Rễ cần thoáng. Đây là điều duy nhất nếu chỉ nhớ được một. Rễ lan bị bí là rễ chết.

Ánh sáng gián tiếp, không nắng gắt. Phần lớn lan cảnh sống dưới tán rừng, nên nắng trực tiếp buổi trưa làm cháy lá. Lưới che là thứ gần như bắt buộc nếu trồng ngoài trời.

Tưới theo độ ẩm, không theo lịch. Nhìn rễ: rễ lan khoẻ có màu xanh ánh bạc khi khô và chuyển xanh đậm khi đủ nước — đây là cách đọc chính xác hơn mọi lịch tưới.

Thoáng gió. Lan trong chỗ bí rất dễ thối lá và thối ngọn, nhất là mùa mưa.

Bón loãng, bón thường xuyên. Ngược với cây trồng đất: lan cần liều loãng nhưng đều đặn, vì bộ rễ không có kho dự trữ như đất.

Lan cảnh — Dendrobium, Phalaenopsis và các loài trồng phổ biến
Ảnh: sunoochi from Sapporo, Hokkaido, Japan (CC BY 2.0) / Wikimedia Commons