Guanzhu Landscape: “Kịch trường vô biên giới” là một không gian nghệ thuật được kiến tạo giữa thiên nhiên, bằng hình thức kiến trúc trong suốt và tư thế mở, thông qua phương pháp bản địa hóa, dựa trên tư duy về thời gian vô tận và không gian vô biên.

Toàn cảnh kịch trường về đêm nhìn từ trên cao

Thị trấn Bạch Lộ Loan tọa lạc tại Nhật Chiếu, Sơn Đông, nằm dưới chân núi Ngũ Liên - một danh sơn Phật giáo nổi tiếng. Ghi chép lịch sử cho biết, khi còn giữ chức Thứ sử Mật Châu, Tô Đông Pha từng nhiều lần du ngoạn nơi đây và để lại câu thơ ca ngợi: “Kỳ tú bất giảm Yến Đãng” – nghĩa là “vẻ đẹp của núi này chẳng kém gì Yến Đãng”.

Quan niệm xây dựng của thị trấn là “tái thiết lập mối quan hệ giữa con người và thiên nhiên”. Trên khu đất rộng hơn mười nghìn mẫu, nơi đây kết hợp không gian thẩm mỹ với sơn thủy tự nhiên và nhiều hình thức hoạt động khác nhau. Qua hơn mười năm kiến tạo, Bạch Lộ Loan đã trở thành một miền sống lý tưởng mà nhiều người hướng tới.

Ẩn mình trong thị trấn là một thung lũng nhỏ nguyên sơ, là phần mạch núi Ngũ Liên đổ về sông Triều Bạch. Một con suối nhỏ uốn lượn chảy qua, gợi nên ý cảnh “Đào Hoa Nguyên” trong bút pháp của Đào Uyên Minh. Cả thung lũng được trồng dày đặc cây anh đào; mỗi độ xuân về, hoa nở rộ khắp nơi, làm bừng sáng cả thung lũng và sưởi ấm lòng cư dân cùng du khách.

Toàn cảnh kịch trường nhìn từ trên cao

Mặt đứng phía tây của kịch trường trong buổi sớm

Vào một ngày đầu xuân, tôi có dịp cùng ông Từ Quần Đức - người sáng lập Bạch Lộ Loan - dạo bước ngắm cảnh. Trong hơi xuân man mác, tôi chia sẻ với ông về một công trình kiến trúc cũ, và cho xem tấm ảnh ghi lại quá trình thi công: những tấm lưới thép cong được đan tay khéo léo, nhẹ nhàng lơ lửng giữa rừng cây ẩn hiện trong sương mỏng. Vừa nhìn thấy hình ảnh, ông Từ lập tức gật đầu: "Bạch Lộ Loan cũng có một nơi có thể đan dệt như thế!" - chính là thung lũng hoa anh đào tôi vừa nhắc đến.

Ông Từ mong muốn tạo dựng một công trình tại trung tâm thung lũng hoa anh đào, trở thành không gian cho âm nhạc, vũ đạo, kịch nghệ và các hoạt động nghệ thuật khác. Ông tâm sự với tôi về triết lý "thiên nhiên làm chủ" - nơi những cây anh đào là trung tâm, còn kiến trúc sẽ ẩn mình giữa thiên nhiên, tạo nên mối quan hệ hài hòa. Trong tâm tưởng tôi, công trình này tựa như những túp lều nhỏ ẩn hiện giữa non nước trong tranh thủy mặc Trung Hoa, nhẹ nhàng hướng về sông núi với tư thế thanh tao, và lấy thiên nhiên làm linh hồn.

Cảnh đêm mặt đứng phía tây của kịch trường

Tầm nhìn bên trong kịch trường

Chúng tôi đều chung nhận định: mạng lưới thép trong bức ảnh nên được "tiến hoá" thành một công trình vĩnh cửu, nơi con người vừa có thể thong dong dạo bước, vừa được chiêm ngưỡng hoa anh đào nở rộ qua những khe lưới. Thế nhưng, mọi thứ khi ấy vẫn còn mơ hồ và chưa thể đoán định — giữa một rừng anh đào trồng ngẫu hứng, rốt cuộc sẽ sinh ra một hình thái kiến trúc như thế nào đây?

Tôi buông mình giữa rừng anh đào tựa ném một chiếc túi vải, không bản vẽ, không thiết kế, khi thời gian chỉ còn vỏn vẹn một tháng trước mùa hoa nở. Ông Từ - người bạn tri kỷ bao năm - đã nói với tôi: "Chỉ cần anh có mặt tại hiện trường, tự khắc sẽ tràn đầy hi vọng." Cứ thế, với sự tin tưởng vô điều kiện ấy, công trình được bắt đầu.

Góc nhìn trên cao của cấu trúc lưới cục bộ

Trong tưởng tượng của tôi, kịch trường phải là một khối chuyển động mềm mại, một không gian bao trọn, nơi con người có thể tự do dạo bước. Tôi hình dung khi hoa anh đào nở rợp trời, đất trời, cây anh đào và chính kịch trường sẽ ôm ấp lấy tôi - nơi cây anh đào làm chủ, kiến trúc làm nền, còn tôi trở thành yếu tố tự do trong khung cảnh ấy. Tựa như trong bức "Phú Xuân sơn cư đồ", núi rừng trải dài, chốn ở ẩn mình, những nhân vật nhỏ bé trở thành những chấm phá tự do - đó chính là khung cảnh đầy chất thơ tôi hằng yêu thích.

Tôi chợt liên tưởng đến cách làm việc của người nghệ sĩ: họ sống trọn cùng tác phẩm không khoảng cách. Nhưng đây cũng là thách thức, bởi điều đó có nghĩa dù mưa hay nắng, tôi đều phải có mặt tại công trường để cùng các nghệ nhân thực hiện. Tôi và những người thợ xem những thanh thép như những nét bút chì, lấy không gian ba chiều của rừng cây làm giấy vẽ. Những thanh thép cứng cỏi, khó chiều ấy đã uốn mình trong không trung, hóa thành những đường cong mềm mại, bắt đầu định hình theo quỹ đạo bán nguyệt.

Nhìn toàn cảnh từ xa về phía tây và phía đông

Tôi chọn khoảng cách xa nhất giữa hai cây anh đào lớn nhất để đặt sân khấu chính. Chỉ với một thanh thép, tôi vẽ nên một đường cong nửa elip mềm mại nối giữa hai gốc cây, rồi phát triển hành lang ở hai bên của hình cong ấy.

Phần kết nối sau đó gần như không thể diễn tả bằng lời — mọi thứ dựa vào trực giác, cảm tay của người thợ, và độ dẻo của thép.
Cùng với những người thợ, tôi tạo ra hình hài đầu tiên của sân khấu chính: một kết cấu bán vòm, không gian độc lập lớn nhất của toàn bộ kịch trường, mang trong nó một cảm thức thiêng liêng và tràn đầy nghi lễ.

Sân khấu chính

Phía tây sân khấu có một tảng đá lớn tựa chiếc giường đá khổng lồ. Bên cạnh tảng đá, một cây anh đào cổ thụ vươn cành sum suê, gợi nhớ hình ảnh cây phong thủy đầu làng ngày xưa - nơi người vợ chờ chồng ra đồng, người mẹ ngóng con phương xa, và trong gió đêm mùa hạ, nơi đây là chốn hóng mát của cả làng, già trẻ sum vầy, tiếng nói cười hòa cùng hương đêm - một khung cảnh ấm áp nay đã trở nên hiếm hoi.

Tôi đem lòng trân trọng ví cây anh đào này như cây phong thủy đầu làng, và quyết định đan dệt nên một mái vòm tròn bao quanh nó. Đường kính mặt sàn lấy tảng đá làm chuẩn, còn độ cao của mái vòm thì tôn trọng giới hạn của những cành anh đào. Khi hoàn thành, một nhánh anh đào phớt hồng khẽ rủ xuống mái vòm, và nơi hướng về phía rừng núi phương nam, tôi cố ý chừa lại một khoảng mở - như lời mời gọi dịu dàng đang đợi chờ bước chân của bạn.

Kịch trường trong khoảnh khắc bình minh

Không gian đá lớn và cây anh đào

Phía đông của sân khấu nối tiếp một lối vào khác, giữa khe hở của bốn cây anh đào, hình thành nên một hành lang biến hóa và uyển chuyển. Đối diện sân khấu chính là hai cây anh đào lớn, lấy trục cây làm tâm, tạo thành hai cánh quạt xòe ra như đôi cánh chim.
Phía tây khu đất là cổng chính, và để đối xứng, chúng tôi đan thủ công một mái vòm bán nguyệt ở phía đông. Ba người thợ làm việc suốt năm ngày, tháo dỡ ba lần mới hoàn thành. Bản thân mái vòm rất đẹp khi đứng riêng lẻ, nhưng khi đặt vào toàn cảnh, nó lại trở nên chật chội và lạc nhịp, vì vậy, chúng tôi đành “học theo Rodin chặt tay”, đau lòng tháo bỏ.

Sau khi tháo dỡ, chúng tôi quyết định tạo một khối dòng chảy liên tục, nối liền sân khấu chính phía bắc với sân khấu “cánh chim” phía nam. Khối này được định hình như một bức tường cong dựng đứng, nhưng việc thi công vô cùng phức tạp, bởi ngay từ đầu, chúng tôi đã xác định toàn bộ thanh thép đều là đường cong -một đầu mọc lên từ mặt đất, đầu kia lại chui ngược xuống đất, không có cột chống thẳng đứng, vì thế, toàn bộ công trình không chứa một đường thẳng nào.

Để giải quyết, chúng tôi xoắn ngược hai phía của cùng một thanh thép, xếp chồng lớp lên nhau, khiến kết cấu tự đứng vững.
Bức tường cong thấp, nhưng chiều nối dài khá lớn, nên chúng tôi phải dùng hai hình thức tạo hình khác nhau để cân bằng
giữa kết cấu và hình khối - một quá trình “đau đầu” nhưng cũng đầy thăng hoa.

Toàn cảnh sân khấu hình quạt nhìn từ trên cao

Bức tường cong kết nối sân khấu chính và sân khấu hình quạt

Việc dùng thép làm vật liệu duy nhất và đan thủ công trong không gian ba chiều để tạo thành một công trình là một thử thách kỹ thuật rất lớn. Phương pháp tôi áp dụng là làm “kinh tuyến” trước – tức những đường lên xuống. Khoảng cách giữa các kinh tuyến có thể chia đều, dày, hoặc chuyển sắc dần. Khi kinh tuyến hoàn tất mới đến “vĩ tuyến”; phần này càng ít càng tốt, chủ yếu đóng vai trò liên kết, giữ ổn định cho kết cấu, hoặc đan xen với kinh tuyến tạo thành hình thoi, hoặc biến thành những đường sóng tự do, nhẹ nhàng.

Việc tạo hình và tổ chức đường nét trước hết phải tuân theo quy luật ổn định kết cấu, sau đó là đặc tính của thép — toàn bộ thanh thép đều được uốn bằng tay, không dùng máy móc hỗ trợ. Cuối cùng là nguyên tắc thẩm mỹ tổng thể: cố gắng để mỗi đường thép đều có hướng đi đẹp, và hình khối sau khi đan xong cũng đạt đến vẻ đẹp hài hòa tự nhiên.

Cây anh đào và mặt lát sân

Ngắm hoa anh đào qua những khe lưới thép

Về bản thân kịch trường, chúng tôi mong muốn phá bỏ những khuôn mẫu truyền thống. Trước hết là xóa bỏ ranh giới khép kín của các nhà hát thông thường; tiếp đó là xóa nhòa khoảng cách giữa hàng ghế khán giả và sân khấu, để mọi hình thức biểu diễn di động đều có thể tự do tương tác trong cùng một không gian.

Khi không có buổi diễn cụ thể, kịch trường mở hoàn toàn, trở thành một sân khấu dành cho tất cả mọi người và cho cả thiên nhiên. Ngay trong ngày đầu tiên khi công trình hoàn thành, một cơn “mưa anh đào” bất chợt rơi xuống — những cánh hoa trở thành vũ công đầu tiên, khoác cho kịch trường một sắc thái lãng mạn. Rồi kế đó, những chú mèo trong điền viên, người dân đi dạo, vũ công chuyên nghiệp, du khách ghé thăm - lần lượt bước lên “sân khấu” của riêng mình.

Kịch trường của trẻ em

Kịch trường mong muốn khơi lại mối giao hảo thân tình giữa người với người, như những làng xóm xưa kia ấm áp và chan hòa. Đã có một thời, con người sống với nhau trong sự hồn hậu, chân thành và vui vẻ, như khung cảnh “Đào Hoa Nguyên” mà Đào Uyên Minh từng miêu tả — nơi trẻ con nô đùa, người già an nhiên, xóm giềng không lừa dối nhau, ai nấy đều vui sống.

Vị trí của kịch trường cũng nằm trong một không gian láng giềng của cộng đồng Bạch Lộ Loan, nơi giao điểm giữa đời sống và nghệ thuật. Người hiện đại, đặc biệt là người Trung Hoa đương đại, đã quen với nhịp sống hối hả, quen xây dựng giấc mơ đời mình giữa đô thị đông đúc, nhưng khi trở về khu ở, lại xa cách với chính hàng xóm của mình — như những người lạ đi chung một con đường.

Chúng ta đã đánh mất sự thong dong, an nhàn của đời sống nông canh, và đang giằng co giữa khao khát được kết nối và nỗi sợ giao tiếp.
Bằng trạng thái mờ sương đầy thi vị của mình, kịch trường cố gắng kéo con người lại gần nhau hơn, tạo nên một cách gặp gỡ nhẹ nhàng, dí dỏm mà đầy nhân tình — nơi những cuộc trò chuyện có thể bắt đầu tự nhiên như một làn gió thoảng.

Ánh sáng và cánh hoa anh đào rơi trên mặt đất

Kịch trường cũng mong muốn, thông qua cách tổ chức không gian đầy thú vị, giúp con người tái lập mối liên kết kỳ diệu với thiên nhiên, để họ có thể gặp gỡ hoa anh đào rợp trời và cảnh sắc xung quanh theo một cách bất ngờ mà duyên dáng.

Trong bức “Độc Lạc Viên Đồ” của họa gia Cừu Anh thời Minh, có một cảnh rất đẹp: người xưa dùng những cây tre đang lớn quây thành một cái đình, còn bậc cao sĩ thì ngả mình thảnh thơi dưới bóng tre. Người ở bên trong, qua những khe hở của rừng trúc, có thể “nằm mà du ngoạn” núi sông, tận hưởng vẻ đẹp của thiên nhiên mà chẳng cần rời chỗ.

Không nghi ngờ gì, tinh túy của kiến trúc – vườn – và hội họa truyền thống Trung Hoa nằm ở cách con người tiếp xúc với thiên nhiên đầy duyên và đầy hứng vị.
Cũng như thế, kết cấu lưới thép của kịch trường tạo ra vô số “lỗ nhìn” trong không gian, khiến người dạo chơi bên trong và phong cảnh bên ngoài như đang giao hòa trong một cuộc “đối thị” đầy kịch tính và thi vị.

Cừu Anh – “Độc Lạc Viên Đồ”

Góc nhìn bên trong Kịch trường

Kịch trường cũng mong muốn kết hợp tinh tế giữa không gian – thiên nhiên – và nghệ thuật. Trước hết, nó được hình thành như một thực thể thẩm mỹ: vừa là không gian đời thường được sử dụng thường xuyên, vừa là một nơi chốn nghệ thuật độc lập, đồng thời duy trì mối quan hệ thú vị với thiên nhiên xung quanh.

Thông qua vẻ đẹp thủ công của những “sợi bạc” thép uốn, công trình khơi gợi suy tư về hình thức và tỉ lệ, để mỗi người khi bước vào đều có thể cảm nhận được vẻ đẹp của cấu trúc và bàn tay con người. Cùng với đó, sự tương tác đa chiều giữa không gian và tự nhiên đem đến cho con người một trải nghiệm vừa lạ lẫm vừa kỳ diệu.

Chi tiết đan kết cấu

Khát vọng đẹp đẽ nhất của kịch trường này chính là biến mỗi người bước vào đây, cùng vạn vật trong tự nhiên, trở thành những nhân vật chính. Bạn và tôi, tất cả chúng ta không chỉ là tác giả cuộc đời mình, mà còn là diễn viên chính trên sân khấu đặc biệt này.

Núi rừng bao quanh, gió trăng, sắc sáng phản chiếu trên những “sợi bạc” theo bốn thời khắc trong ngày, bóng nắng loang trên nền đất, mưa hoa anh đào rơi nhẹ, cánh chim, cánh bướm, bình minh và hoàng hôn, sương khói len qua triền núi — tất cả đều là những diễn viên chính của kịch trường vô biên giới này.

Cảnh đêm phía tây của kịch trường

Góc nhìn từ xa về phía tây của kịch trường

Đời người tựa vở kịch không hồi kết, mỗi khoảnh khắc đều là màn diễn. Một kiếp người mang vô vàn vai diễn, mỗi vai đều cần dốc lòng dốc sức. Đời vô hạn, tâm thức cũng vô biên.

Kịch trường vô biên giới mong rằng, thông qua hình thái vật chất không ranh giới, có thể phản chiếu và đáp lại trạng thái tinh thần vô tận của những người tham dự.

Quá trình thi công – kiến tạo không gian

Khi những nụ anh đào vừa hé, công trình bắt đầu khởi dựng; đến ngày kịch trường hoàn thành, cũng là lúc hoa anh đào nở rộ. Và hôm sau, khi ánh đèn vừa bật sáng, lại đúng mùa “tuyết anh đào” bay lả tả trong gió.

THÔNG TIN DỰ ÁN

Tên dự án: Kịch Trường Vô Biên Giới – Bạch Lộ Loan
Loại hình: Kiến trúc / Cảnh quan / Sắp đặt nghệ thuật
Địa điểm: Huyện Ngũ Liên, thành phố Nhật Chiếu, tỉnh Sơn Đông, Trung Quốc
Đơn vị thiết kế: Viện Quy hoạch Thiết kế Cảnh quan Quan Trúc Bắc Kinh (Beijing Guanzhu Landscape Planning and Design Institute)
Website:www.guanzhula.com
Kiến trúc sư chủ trì: Khổng Tường Vĩ (Kong Xiangwei)
Chủ đầu tư: Thị trấn Bảo tàng Mỹ thuật Bạch Lộ Loan, Sơn Đông
Tình trạng: Đã hoàn thành
Thời gian thiết kế: 02/2022 – 03/2022
Thời gian thi công: 03/2022 – 04/2022
Diện tích khu đất: 5.000 m²
Diện tích xây dựng: 350 m²
Nhiếp ảnh: Trực Dịch Kiến Trúc Ảnh (Architectural Photography)
Bản quyền video: Trực Dịch Kiến Trúc Ảnh & Quan Trúc Cảnh Quan

Kịch trường vô biên giới vịnh Bạch Lộ / Guanzhu Landscape – Sheng1908 Studio