MƠ STAY — Làm cảnh quan trên sườn dốc mà không đầm lên rễ thông!

Mơ Stay nằm trên sườn dốc trong rừng thông ven hồ Tuyền Lâm, Đà Lạt. Khu đất có hai đặc điểm quy định gần như mọi quyết định cảnh quan về sau: mật độ thông rất dày, và độ dốc liên tục.

Bài toán vì thế không phải bố cục cho đẹp, mà là ba việc nối nhau: đặt công trình vào rừng mà không hạ cây, giữ cho nước mưa từ đỉnh dốc không phá nền, và tổ chức thi công trong một khu rừng mà máy móc gần như không vào được.

Rừng thông dày trên đồi dốc: công trình nương theo, không dọn chỗ

Nhìn mặt bằng tổng thể sẽ thấy nền bản vẽ gần như kín vòng tròn tán cây. Các khối nhà, tuyến đi và điểm dừng đều nằm lọt vào những khoảng trống sẵn có giữa các tán ấy. Không có ô đất nào được san phẳng trước rồi mới bố trí lên trên.

Trên sơ đồ toàn khu, cách làm này lặp lại ở tỉ lệ lớn: các cụm chức năng — Mơ Stay, Mơ Farm, Mơ Park, Orange Garden, Yoga Center, Glamping, các cụm villa và công viên ven hồ — rải dọc một tuyến đường vòng bám đường đồng mức. Đường bám đồng mức nghĩa là đào đắp ít, và mỗi cụm rơi vào một khoảng địa hình tương đối bằng có sẵn.

Quyết định tổ chức lớn nhất nằm ở nhóm hạng mục đầu tiên trong bảng chú giải: lối tiếp cận, cổng vào, khu đậu xe ô tô, nhà bảo vệ – tiếp tân, vị trí quay đầu xe điện. Ô tô dừng ở vành ngoài, vào sâu là xe điện và đi bộ. Cắt được nhu cầu cho xe chạy vào giữa khu là cắt luôn một tuyến đường rộng, một khối đào đắp và một loạt cây phải hạ.

Tuyến đi bộ chủ yếu là sàn gỗ nâng khỏi mặt đất trên hệ cột nhỏ. Cách này đắt hơn lối lát nhưng đổi lại ba thứ trên nền rừng: lớp thực bì và tầng đất mặt bên dưới giữ nguyên; đất trong vùng rễ không bị đầm chặt bởi người đi và phương tiện thi công; và nước mưa vẫn thấm đều khắp bề mặt thay vì bị dồn theo một tuyến lát kín.

Sàn nâng còn cho tuyến đi bám độ dốc bằng cách đổi chiều cao cột, thay vì phải cắt taluy hay đắp nền. Giữa các khối nhà, thay cho hàng rào là một khoảng đệm cây bụi — dương xỉ, ráy, cây lá lớn — vừa che tầm nhìn vừa giữ mặt đất khỏi xói.

Khai thác và bảo vệ chạy song song ở đây theo nghĩa rất cụ thể: khu vẫn kinh doanh lưu trú, vẫn có bếp, thư viện, sân đốt lửa, rạp chiếu phim ngoài trời và các điểm bán trà — nhưng tất cả đều là những vật thể nhỏ luồn vào rừng, không có hạng mục nào đòi một mặt bằng lớn.

Nước từ đỉnh dốc và những mùa mưa dầm

Đà Lạt có khoảng 160 ngày mưa mỗi năm với tổng lượng mưa quanh mức 1.768 mm, và mùa mưa kéo dài từ tháng 5 đến tháng 10 chiếm gần 85% lượng mưa cả năm. Với một khu đất dốc trong rừng, con số đáng lo không phải tổng lượng mưa mà là kiểu mưa: mưa dầm nhiều ngày liền làm đất bão hoà, và khi đất đã no nước thì mọi trận mưa tiếp theo đều chảy tràn trên mặt.

Nước trên sườn núi không chờ đến chỗ thấp mới xuất hiện. Nó chảy từ cao độ trên xuống, băng qua toàn bộ khu đất. Nếu để nguyên, dòng chảy mặt sẽ cuốn lớp đất mặt, xói chân taluy, làm sạt kè và moi rỗng dưới chân các khối nhà.

Cách xử lý là cắt nước theo tầng cao độ: chặn và dẫn dòng ở từng mức trước khi nó đủ đà, thay vì để nước gom lại thành một dòng lớn ở chân dốc. Suối và hồ cảnh quan trong danh mục hạng mục chính là phần nhìn thấy được của hệ đó — tuyến nước được giữ lộ thiên, lòng lát đá, mặt nước nông, chảy qua các tảng đá lớn. Nước vừa được dẫn có kiểm soát, vừa thành thứ nghe thấy và nhìn thấy dọc tuyến đi.

Kè đá và chuyện cơ giới không vào được rừng

Kè là thứ giữ cho mọi thứ khác đứng được trên dốc: lối đi, sân, móng nhà, và cả tầng đất chứa rễ của những cây thông phía trên.

Đá xếp khan khác tường bê tông ở chỗ nó cho nước thấm qua. Nước ngầm trong sườn dốc không bị chặn thành túi, nên áp lực sau lưng kè không dồn lên như với một khối đặc — đó cũng là lý do tường bê tông chắn đất luôn phải khoan lỗ thoát, còn kè đá thì bản thân nó đã là lỗ thoát. Với đất đã bão hoà sau nhiều ngày mưa dầm, khác biệt này là khác biệt giữa còn và sập.

Đổi lại, kè đá là việc thủ công: chọn đá, xếp chèn, không có ván khuôn nào làm thay. Và đây là chỗ khó thứ hai của công trường — cơ giới gần như không vào được. Máy đào lớn không len được giữa các thân thông, mà có len được thì cũng chính nó phá mất thứ đang cần giữ. Phần lớn công việc phải chia nhỏ: vận chuyển theo tuyến hẹp, tập kết vật liệu ở vành ngoài, đưa vào từng đợt, và thi công tại chỗ bằng nhân công.

Cùng một họ vật liệu chạy suốt khu: đá tảng làm bờ hồ, đá xếp làm kè, đá lát làm lối. Cảnh quan ở đây gần như không dùng vật liệu nào lạ với chính khu đất — điều đó cũng làm nhẹ đi bài toán vận chuyển.

Đồng thuận giữa các bên, và những hạng mục chốt ngay tại công trường

Một khu đất như thế này không cho phép làm việc theo kiểu bàn giao từng khâu. Bản vẽ có giữ cây đến mấy mà mũi thi công đi đường ngắn nhất thì cây vẫn chết; kè có thiết kế đúng đến mấy mà tiến độ ép thì đá vẫn xếp ẩu.

Phân vai ở Mơ Stay như sau:

Đơn vị thiết kế cảnh quan giữ luôn vai quản lý dự án. Trên công trường trong rừng, đó là cách rút ngắn quãng đường giữa người quyết định và người cầm dụng cụ: một chi tiết vướng cây có thể chỉnh ngay trong ngày, không phải đợi vòng hỏi đáp qua ba lớp.

Cũng vì vậy mà nhiều hạng mục ở đây được chốt trực tiếp ngoài hiện trường thay vì xong hẳn trên bản vẽ. Tuyến kè phải bám đúng thế đá và thế đất thật; lòng suối phải thử nước chảy rồi mới chỉnh; hồ cá koi phải canh mực nước và mép đá tại chỗ. Đây là những hạng mục mà bản vẽ chỉ đặt được nguyên tắc, còn hình dáng cuối cùng thì do đá, dốc và nước quyết định.

Kết quả là một khu lưu trú mà phần khó nhất lại là phần ít ai nhìn thấy: hệ cắt nước theo tầng, hệ kè, và những gì đã không xảy ra — không tuyến đường xe xuyên khu, không mặt bằng san phẳng, không hàng cây bị hạ.

Vốn dĩ bản thân mỗi cây xanh đã mang giá trị lớn hơn rất nhiều so với việc chúng ta dát vàng lên nó.Thuyết minh thiết kế cảnh quan, SGL Vietnam