Cách trồng hoa hồng từ hạt

Trồng hoa hồng từ hạt là cách chậm nhất và khó nhất trong các cách nhân giống. Giâm cành hay ghép cho cây nhanh hơn nhiều và giữ đúng đặc tính cây mẹ.

Vậy vì sao vẫn có người trồng từ hạt? Vì đó là cách duy nhất tạo ra giống mới. Cây con mọc từ hạt mang tổ hợp gen khác cây mẹ — nhất là hạt lấy từ giống lai hoặc cây ghép — nên mỗi cây con là một cá thể chưa từng có.

Nếu mục tiêu là có thêm chậu hồng giống hệt chậu đang có, đừng đọc tiếp: hãy giâm cành. Còn nếu muốn thử vận may tạo giống thì đây là quy trình.

Hoa hồng (Rosa spp.)
Ảnh: Anna reg (CC BY-SA 4.0) / Wikimedia Commons

Để quả hình thành

Bước đầu tiên ngược với thói quen: đừng cắt hoa tàn.

Người trồng hồng quen tay cắt bỏ hoa đã tàn để cây ra đợt mới. Nhưng muốn lấy hạt thì phải để yên hoa trên cây — sau khi cánh rụng, phần đế hoa sẽ phình lên thành quả.

Phần lớn giống hồng được côn trùng thụ phấn hoặc tự thụ phấn nên không cần can thiệp. Chỉ khi muốn lai hai giống cụ thể mới cần thụ phấn bằng tay: lấy phấn từ hoa giống này quét lên nhuỵ hoa giống kia, rồi bọc lại tránh phấn lạ.

Hoa hồng (Rosa spp.)
Ảnh: Salicyna (CC BY-SA 4.0) · T.Kiya from Japan (CC BY-SA 2.0) / Wikimedia Commons

Thu quả đúng lúc

Quả hồng lúc mới đậu nhỏ và xanh, lớn dần rồi đổi sang đỏ, cam, nâu hoặc tím tuỳ giống.

Thu khi quả đã chuyển màu chín, hoặc chờ tới lúc quả bắt đầu khô và hơi nhăn. Nhưng đừng đợi quá lâu — quả khô quắt và chuyển nâu sẫm thì hạt bên trong thường đã chết.

Bổ quả bằng dao, tách lấy hạt bên trong. Số hạt mỗi quả khác nhau nhiều tuỳ giống, có quả vài hạt, có quả vài chục.

Rửa sạch phần thịt quả bám quanh hạt. Lớp thịt này chứa chất ức chế nảy mầm, để lại thì tỉ lệ mọc còn thấp hơn nữa.

Hoa hồng (Rosa spp.)
Ảnh: 阿橋 HQ (CC BY-SA 2.0) / Wikimedia Commons

Xử lý lạnh — bước không thể bỏ

Đây là chỗ khiến việc trồng hồng từ hạt ở xứ nóng khó hơn hẳn.

Hạt hồng có cơ chế ngủ: trong tự nhiên nó chỉ nảy mầm sau khi trải qua một mùa đông. Không có giai đoạn lạnh đó thì hạt nằm im, không mọc dù chăm thế nào.

Cách mô phỏng: gói hạt trong khăn giấy ẩm hoặc trộn với ít giá thể ẩm, cho vào túi kín, để ngăn mát tủ lạnh vài tuần tới vài tháng. Kiểm định kỳ, thấy hạt nứt nanh thì đem gieo ngay.

Giữ ẩm chứ đừng ướt — hạt ngâm nước trong túi kín sẽ mốc.

Gieo

Gieo vào giá thể tơi xốp, sạch, thoát nước tốt. Đặt hạt nông, phủ một lớp giá thể mỏng.

Giữ ẩm đều bằng cách phun sương, để chỗ mát có sáng gián tiếp. Đừng đặt nắng gắt vì cây mầm rất yếu.

Thời gian nảy mầm dao động rất rộng — có hạt vài tuần, có hạt vài tháng. Đừng vội bỏ khay khi chưa thấy gì.

Hoa hồng (Rosa spp.)
Ảnh: 阿橋 HQ (CC BY-SA 2.0) / Wikimedia Commons

Chăm cây mầm

Cây mầm hồng mỏng manh hơn nhiều so với cây giâm cành. Vài điều cần nhớ:

• Đừng tưới mạnh. Chỉ phun sương; tia nước làm bật cả cây con.
• Đừng bón sớm. Chờ cây có vài lá thật rồi mới bón, và bón rất loãng.
• Tách chậu khi cây đủ cứng, thường là sau khi có ba tới bốn lá thật.
• Nấm là nguy cơ lớn nhất ở giai đoạn này. Giữ giá thể thoáng, đừng để úng, và đừng gieo dày.

Hoa hồng (Rosa spp.)
Ảnh: Daderot (CC0) / Wikimedia Commons

Kỳ vọng thực tế

Cần nói thẳng để khỏi thất vọng:

Tỉ lệ nảy mầm thấp. Phần lớn hạt sẽ không mọc dù làm đúng mọi bước. Bù lại, một cây hồng cho rất nhiều hạt nên không cần tỉ lệ cao.

Thời gian dài. Từ gieo tới lúc ra hoa lần đầu thường mất một tới hai năm.

Cây con khác cây mẹ. Màu hoa, dáng cây, hương — đều có thể khác. Nhiều cây con sẽ cho hoa xấu hơn cây mẹ, và đó là chuyện bình thường trong việc chọn giống.

Đổi lại, nếu trong số vài chục cây con có một cây cho hoa đẹp và lạ, thì đó là giống của riêng bạn — thứ mà giâm cành không bao giờ tạo ra được.

Hoa hồng (Rosa spp.)
Ảnh: Daderot (CC0) / Wikimedia Commons