Cách để cứu cây trồng bị ngập úng

Trong các nguyên nhân làm chết cây trồng chậu, úng nước đứng đầu — và bỏ xa thiếu nước. Nghịch lý là người chăm càng siêng thì cây càng dễ chết, vì siêng thường có nghĩa là tưới nhiều.

Hiểu vì sao úng lại nguy hiểm thì mới xử lý đúng: rễ cần thở. Giữa các hạt giá thể luôn có khe hở chứa không khí, và rễ lấy ôxy từ đó. Khi nước lấp kín các khe ấy, rễ ngộp, ngừng hoạt động rồi thối dần.

Điểm mấu chốt là ở đây: rễ hỏng thì không hút được nước nữa. Cây bắt đầu héo, lá rũ — trông y hệt khát nước. Người chăm thấy vậy lại tưới thêm, và đó là cú kết liễu.

Lá vàng gân xanh — dấu hiệu thiếu vi lượng hoặc rễ có vấn đề
Ảnh: Dacnoh (CC BY-SA 3.0) · Frank Vincentz (CC BY-SA 3.0) / Wikimedia Commons

Nhận ra cây đang úng

Năm dấu hiệu, xếp theo mức dễ thấy:

• Giá thể ẩm sũng mà lá vẫn rũ. Đây là dấu hiệu quyết định. Cây héo trong khi đất ướt thì gần như chắc chắn là rễ có vấn đề, không phải thiếu nước.
• Lá vàng mềm, rụng sớm, bắt đầu từ lá dưới. Khác với lá thiếu nước thường khô giòn và nhăn.
• Chồi non thâm hoặc nâu thay vì xanh — dấu hiệu cây đã yếu khá nặng.
• Gốc có mùi chua khi ghé sát ngửi. Đó là mùi của rễ đang phân huỷ.
• Mặt giá thể lên rêu xanh hoặc mốc trắng, chứng tỏ ẩm kéo dài.

Một chỗ cần kiểm ngay là đáy chậu. Chậu không có lỗ thoát là nguyên nhân trực tiếp và phổ biến nhất; nước thừa đọng lại dưới đáy và rễ nằm ngâm trong đó.

Lá vàng gân xanh — dấu hiệu thiếu vi lượng hoặc rễ có vấn đề
Ảnh: Moinats (CC BY-SA 4.0) · Pierre.hamelin (CC BY-SA 4.0) / Wikimedia Commons

Xử lý cây bị úng nhẹ

Nếu lá mới rũ và giá thể chỉ hơi ẩm quá mức:

1. Ngưng tưới ngay, và ngưng luôn việc bón phân. Rễ đang yếu không hấp thụ được, bón vào chỉ làm cháy thêm.
2. Chuyển cây vào chỗ râm mát, thoáng gió. Nắng gắt lúc này làm cây mất nước qua lá trong khi rễ chưa hút được — cây kiệt nhanh hơn.
3. Đổ bỏ nước đọng ở đĩa kê và kê chậu lên cao cho thoáng đáy.
4. Xới nhẹ mặt giá thể cho không khí lọt xuống, cẩn thận đừng chạm rễ.
5. Chờ. Chỉ tưới lại khi giá thể đã khô hẳn ở độ sâu hai đốt ngón tay.

Lá vàng gân xanh — dấu hiệu thiếu vi lượng hoặc rễ có vấn đề
Ảnh: I.Sáček, senior (CC0) · Victor M. Vicente Selvas (Public domain) / Wikimedia Commons

Lan ý và trầu bà — nhóm cây chịu bóng trồng trong nhà
Ảnh: Alejandro Bayer Tamayo from Armenia, Colombia (CC BY-SA 2.0) / Wikimedia Commons

Xử lý cây bị úng nặng

Khi lá vàng nhiều, gốc có mùi, hoặc cây đã rũ hẳn thì phải thay giá thể — chờ đợi không cứu được nữa.

1. Vỗ nhẹ quanh thành chậu cho bầu đất tách ra, rồi nghiêng chậu nhấc cả bầu ra. Đừng kéo thân cây lên, dễ đứt rễ.
2. Gỡ bớt giá thể ướt quanh bầu rễ, nhẹ tay.
3. Xem rễ. Rễ khoẻ thì trắng ngà hoặc vàng nhạt, chắc tay. Rễ hỏng thì nâu đen, mềm nhũn, bóp nhẹ là tuột vỏ.
4. Cắt bỏ toàn bộ rễ hỏng bằng kéo sạch, cắt tới phần còn chắc.
5. Tỉa bớt lá tương ứng với lượng rễ đã mất. Bộ rễ nhỏ đi mà giữ nguyên tán thì cây không nuôi nổi.
6. Để bầu rễ ráo ở chỗ mát vài giờ cho mặt cắt se lại.
7. Trồng lại bằng giá thể mới, khô ráo và tơi xốp, trong chậu có lỗ thoát.
8. Tưới rất ít sau khi trồng, chỉ đủ ẩm. Để chỗ râm mát cho tới khi cây ra lá mới.

Dấu hiệu cây đã qua khỏi là lá mới nhú ra. Trước lúc đó thì cứ để yên, đừng bón và đừng tưới nhiều.

Lan ý và trầu bà — nhóm cây chịu bóng trồng trong nhà
Ảnh: Audrey from Central Pennsylvania, USA (CC BY 2.0) · Роман Рябенко (CC0) / Wikimedia Commons

Ngăn từ đầu, dễ hơn chữa

Chậu phải có lỗ thoát. Không có ngoại lệ. Muốn dùng chậu kín cho đẹp thì đặt chậu nhựa có lỗ vào bên trong làm ruột.

Giá thể phải thoát nhanh. Đất thịt lấy ngoài vườn cho vào chậu là bí ngay. Trộn thêm trấu hun, xơ dừa, perlite hoặc sỏi nhẹ.

Tưới theo giá thể, không theo lịch. Ấn ngón tay xuống hai đốt: khô mới tưới. Đây là thói quen thay đổi nhiều nhất.

Đổ bỏ nước ở đĩa kê sau mỗi lần tưới. Đĩa đầy nước là chậu đang ngâm chân.

Giảm tưới vào mùa mưa và khi để cây trong phòng máy lạnh — cả hai đều làm giá thể lâu khô hơn hẳn.

Chậu vừa cỡ cây. Chậu quá to so với bộ rễ thì phần giá thể chưa có rễ giữ nước rất lâu, và cây úng ngay trong chính cái chậu mới.

Lan ý và trầu bà — nhóm cây chịu bóng trồng trong nhà
Ảnh: Kaarel ja Rayan (CC BY-SA 4.0) · Тамара Кубаева (CC BY-SA 4.0) / Wikimedia Commons