Du lịch nghỉ dưỡng có xâm hại đa dạng sinh học không?
Du lịch nghỉ dưỡng và đa dạng sinh học có một mối quan hệ nghịch lý: resort muốn bán thiên nhiên nguyên sơ, nên thường chọn xây đúng ở những nơi thiên nhiên đáng giá nhất — bờ biển, rừng, đảo, bán đảo. Câu hỏi không phải resort có hại hay không, mà là hại nằm ở đâu và tránh được tới mức nào.
Xâm hại xảy ra như thế nào
Tổn hại hiếm khi đến từ một hành động lớn, mà từ nhiều vết cắt nhỏ. Phá thảm thực vật bản địa để thay bằng bãi cỏ và cây cảnh ngoại nhập làm mất nơi ở của côn trùng và chim. Chia cắt hành lang di chuyển của động vật bằng đường và công trình. Ánh sáng và tiếng ồn ban đêm xua đuổi sinh vật. Nước thải và mặt sân bịt kín làm đổi dòng chảy và chất lượng nước. Từng thứ nhỏ, cộng lại thành một hệ sinh thái bị bào mòn.
Nhưng resort cũng có thể bảo vệ
Ở chiều ngược lại, chính giá trị kinh tế của thiên nhiên nguyên vẹn tạo động lực giữ nó: một khu rừng, một rạn san hô còn sống là tài sản của resort, nên có lý do để bảo tồn thay vì phá. Nhiều khu nghỉ dưỡng ít tác động đã chứng minh có thể vừa kinh doanh vừa giữ được đa dạng sinh học — nếu thiết kế và vận hành đặt điều đó làm mục tiêu từ đầu.
Vai trò của kiến trúc cảnh quan
Đây là chỗ nghề cảnh quan quyết định nhiều. Giữ tối đa thảm thực vật bản địa thay vì cạo trắng rồi trồng lại; thu hẹp diện tích công trình và mặt cứng; phục hồi phần đã bị xáo trộn; chiếu sáng thân thiện với sinh vật; xử lý nước tại chỗ; và chừa hành lang cho động vật. Một resort có thể có dấu chân sinh thái rất khác nhau trên cùng một khu đất, tùy cách người thiết kế đặt bút.
Bối cảnh Việt Nam
Nhiều dự án nghỉ dưỡng ở Việt Nam nằm trên đúng những vùng nhạy cảm nhất — bán đảo, vườn quốc gia, ven biển, đảo — nơi phát triển và bảo tồn va nhau trực tiếp. Đây là lúc cần đánh giá tác động thật, không phải thủ tục hình thức, và cần người làm nghề có tiếng nói ngay từ khâu chọn vị trí, chứ không chỉ trang trí cảnh quan sau khi mọi thứ đã chốt.
Kết
Du lịch nghỉ dưỡng không xâm hại đa dạng sinh học một cách tất yếu. Xâm hại là một lựa chọn thiết kế và vận hành — và giữ gìn cũng vậy. Sự khác biệt nằm ở chỗ đặt thiên nhiên là tài sản phải giữ, hay là nền để phủ lên.
