Có những thao tác trong CAD chỉ mất vài giây, nhưng lặp lại hàng trăm lần mỗi ngày. Cộng dồn lại thì chúng ăn mất một khoảng thời gian đáng kể mà không ai để ý, vì mỗi lần đều quá nhỏ để thấy tiếc.
COVER và DONE là hai Lisp nhỏ trong bộ công cụ miễn phí của Tra Lá — Tìm cây, làm đúng một việc: cắt bớt những thao tác thừa khi hồ sơ có nhiều layer, nhiều đối tượng và phải lưu file liên tục.
Hai Lisp nhắm vào thao tác lặp lại trong quy trình làm hồ sơ cảnh quan
Ảnh: Trala — tralatimcay.com
COVER — lưu file theo số bước lệnh
AutoCAD có sẵn tính năng tự lưu, nhưng nó đếm theo thời gian: cứ mười phút lưu một lần chẳng hạn.
Vấn đề là thời gian không phản ánh khối lượng việc đã làm. Mười phút loay hoay xoay góc nhìn thì chẳng có gì để mất; mười phút triển khai liên tục thì mất là mất thật. Ngược lại, đang vẽ dở một đường phức tạp mà file bỗng khựng lại để tự lưu cũng là chuyện khó chịu.
COVER đổi cách đếm: lưu theo số bước lệnh đã thực hiện. Làm bao nhiêu bước thì lưu một lần. Người dùng đặt ngưỡng, và ngưỡng đó bám theo nhịp làm việc thật chứ không bám theo đồng hồ.
Nó hợp nhất với giai đoạn triển khai hồ sơ — lúc mỗi phút đều là thao tác có ích và mất file đồng nghĩa với làm lại.
DONE — gộp UCS và Purge
Hai lệnh này nằm trong nhóm hay dùng nhất khi làm bản vẽ cảnh quan, và thường đi cùng nhau: chuyển hệ toạ độ để làm việc ở một khu, xong thì dọn dẹp dữ liệu thừa.
DONE gộp chúng vào một luồng ngắn hơn. Ít lệnh hơn, ít thao tác hơn — và điều đáng nói là ở chỗ nó bớt được cả sự gián đoạn: mỗi lần phải gõ lệnh dọn dẹp là một lần rời khỏi mạch vẽ.
Purge thường xuyên còn có một lợi ích thực tế: file cảnh quan hay phình lên vì block, layer và style thừa mang theo từ các file tham chiếu. Dọn đều đặn thì file nhẹ, mở nhanh, và gửi đi cũng bớt phiền.
Chạy được trên bản CAD nhẹ
Điểm đáng chú ý của bộ này là nó chạy được trên CAD Lite và một số phần mềm CAD tương thích, không đòi bản đầy đủ.
Với nhiều người mới vào nghề hoặc văn phòng nhỏ, đây là khác biệt thật: phần lớn Lisp hay dùng đều đóng gói dạng .vlx và bản Lite thì không nạp được.
Dựng mô hình trên máy — phần lớn thời gian làm hồ sơ trôi vào những thao tác nhỏ lặp lại
Ảnh: LABNL Lab Cultural Ciudadano / Wikimedia Commons — CC BY-SA 2.0
Cài Lisp vào AutoCAD: ba phút, làm một lần
Phần này viết cho người chưa từng dùng Lisp, vì đây là rào cản thật khiến nhiều người bỏ qua cả nhóm công cụ này.
Bước 1 — để file đúng chỗ. Tạo một thư mục cố định cho Lisp, ví dụ D:\CAD\lisp, và chép file vào đó. Đừng để trong thư mục Tải xuống: sớm muộn cũng bị dọn, và lệnh sẽ chết vào đúng hôm cần dùng.
Bước 2 — nạp thử. Gõ lệnh APPLOAD, trỏ tới file, bấm Load. Lisp chạy được ngay trong phiên đó. Nếu chỉ muốn thử xem có hợp không thì dừng ở bước này.
Bước 3 — nạp tự động. Vẫn trong hộp thoại APPLOAD, mở mục Startup Suite và thêm file vào đó. Từ lần sau AutoCAD tự nạp mỗi khi mở, không phải làm lại.
Bước 4 — thêm thư mục vào đường tìm kiếm. Trong Options → Files → Support File Search Path, thêm thư mục Lisp vừa tạo. Bước này tránh lỗi "không tìm thấy file" khi đổi máy hoặc khi bản vẽ mở từ ổ mạng.
Trước khi nạp một Lisp lạ
Lisp là mã chạy được trong AutoCAD, nên nguyên tắc như mọi phần mềm: chỉ nạp file từ nguồn biết rõ. File .lsp là văn bản thuần — mở bằng Notepad đọc được, và nếu thấy lệnh xoá file, ghi ra ổ đĩa hay gọi ra ngoài mạng thì đừng dùng. File .vlx đã đóng gói thì không đọc được, nên chỉ dùng khi tin nguồn phát hành.
Đo thử xem tiết kiệm được bao nhiêu
Nói "tiết kiệm thời gian" thì dễ, nên đáng đo thử bằng chính công việc của mình. Cách đo mất một buổi và cho con số dùng được.
Chọn một ngày làm hồ sơ bình thường. Mỗi lần chuyển hệ toạ độ, mỗi lần gõ lệnh dọn dẹp, mỗi lần bấm lưu — gạch một vạch ra giấy. Cuối ngày cộng lại.
Con số thường gây bất ngờ: với một ngày triển khai bản vẽ mặt bằng cảnh quan có nhiều khu, số lần chuyển hệ toạ độ dễ vượt vài chục lần, và số lần lưu còn nhiều hơn. Mỗi thao tác chỉ mất vài giây, nhưng thứ tốn hơn thời gian là sự gián đoạn: mỗi lần rời khỏi mạch vẽ để gõ một lệnh phụ đều cần một quãng ngắn để quay lại đúng chỗ đang nghĩ.
Đó là lý do những công cụ nhỏ kiểu này khó bán nhưng dễ giữ: chúng không làm được gì mới, chúng chỉ bớt số lần bạn phải rời mắt khỏi thứ đang vẽ.
Thứ tốn hơn cả thời gian là sự gián đoạn: mỗi lần rời mạch vẽ để gõ một lệnh phụ đều cần một quãng để quay lại đúng chỗ đang nghĩ
Nhóm thao tác lặp trong hồ sơ cảnh quan
Hai Lisp này nhắm vào phần lưu file và dọn dẹp. Nhưng nếu ngồi liệt kê thì hồ sơ cảnh quan còn vài nhóm thao tác lặp khác, và biết chúng ở đâu là bước đầu để cắt bớt.
Nhóm toạ độ và cao độ. Chuyển hệ toạ độ giữa các khu, ghi cao độ tại điểm, kiểm tra chênh cao giữa hai điểm. Đây là nhóm nặng nhất ở giai đoạn triển khai san nền và thoát nước.
Nhóm thống kê. Đếm cây theo loài, tính diện tích mảng trồng và mặt lát, cộng chiều dài bó vỉa. Làm tay thì vừa chậm vừa sai, và sai ở đây đi thẳng vào bảng khối lượng.
Nhóm chuẩn hoá bản vẽ. Gán lại layer cho đúng quy ước, đồng bộ kiểu chữ và kiểu ghi kích thước, dọn block trùng. Nhóm này thường bị dồn về cuối dự án, đúng lúc ít thời gian nhất.
Nhóm phối hợp bộ môn. Chèn và cập nhật bản vẽ tham chiếu của kiến trúc, hạ tầng, cấp thoát nước; kiểm tra xem cây có nằm chồng lên tuyến ống không. Đây là nhóm dễ sinh lỗi nghiêm trọng nhất, vì nó liên quan tới người khác.
Nhìn theo bốn nhóm ấy thì rõ chỗ nào đáng tự động hoá: bất cứ thao tác nào lặp nhiều, quy tắc rõ, và sai thì tốn. COVER và DONE nằm ở nhóm đầu tiên — nhóm dễ làm nhất, và cũng vì thế mà đáng làm trước.
Thứ đáng tự động hoá là thao tác lặp nhiều, có quy tắc rõ và sai thì tốn — ba điều kiện, thiếu một thì công cụ nằm im
Vì sao mấy thứ nhỏ này đáng quan tâm
Không có công cụ nào trong hai cái này làm được điều gì mà tay không làm được. Chúng chỉ rút ngắn thao tác.
Nhưng hiệu suất trong nghề hồ sơ phần lớn không mất ở những việc lớn — việc lớn thì ai cũng tập trung làm. Nó mất ở chỗ khác: chuyển UCS lần thứ ba mươi trong ngày, nhớ ra là quên bấm lưu, mở lại file sau khi treo máy và ngồi dựng lại đoạn vừa vẽ.
Hai Lisp nhỏ, nhưng dùng mỗi ngày thì thời gian tiết kiệm được không hề nhỏ.
Ba thói quen làm hồ sơ khiến file nhẹ và ít hỏng
Hai Lisp trên giải hai thao tác; phần còn lại thuộc về cách tổ chức file, và đây là chỗ quyết định nhiều hơn cả.
Dọn định kỳ chứ không dọn khi đã nặng. File cảnh quan phình lên chủ yếu vì block, layer và kiểu chữ mang theo từ các file tham chiếu — mỗi lần chèn một bản vẽ của bộ môn khác là một lần rước theo cả bộ định nghĩa của họ. Dọn đều đặn thì file luôn nhẹ; để tới lúc mở mất ba phút mới dọn thì đã kèm theo cả một mớ liên kết hỏng.
Một hệ toạ độ gốc, các hệ phụ đặt tên rõ. Bản vẽ cảnh quan hay có nhiều khu ở các hướng khác nhau, nên việc chuyển hệ toạ độ là bắt buộc. Vấn đề chỉ xảy ra khi các hệ ấy không được lưu và đặt tên: mỗi lần quay lại phải dựng lại bằng tay, và mỗi lần dựng lại là một cơ hội sai lệch.
Lưu theo mốc công việc, không theo đồng hồ. Đây chính là nguyên lý đứng sau COVER. Bản lưu có ích là bản ứng với một trạng thái hoàn chỉnh của công việc — xong một khu, xong một lớp — chứ không phải bản lưu vào lúc 10 giờ 20.
Phần lớn thời gian làm hồ sơ trôi vào những thao tác nhỏ lặp lại — đó là chỗ các công cụ kiểu này can thiệp được
Tải công cụ
Cả hai Lisp đều miễn phí. Bấm nút dưới đây để mở trang tải trên tralatimcay.com — file đặt trên Google Drive, tải về rồi cài theo bốn bước ở phần trên.
Công cụ chạy được cả trên bản CAD nhẹ — điều kiện thật với văn phòng nhỏ và người mới vào nghề
Đây là phần cuối của loạt bài về những công cụ do Trala phát triển. Điểm chung của cả bộ: chúng đều sinh ra từ một thao tác lặp lại có thật trong lúc làm hồ sơ, chứ không phải từ ý tưởng làm phần mềm.
Công cụ do Trala — tra lá tìm cây phát triển, miễn phí cho cộng đồng làm cảnh quan. Trang gốc: tralatimcay.com