8 nguyên nhân khiến cây để văn phòng của bạn dễ bị chết

Cây để bàn văn phòng có tuổi thọ ngắn một cách đáng ngạc nhiên: mua về xanh mướt, vài tuần sau vàng lá, một hai tháng là bỏ. Nhiều người kết luận mình "không có tay trồng cây".

Thật ra văn phòng là môi trường khắc nghiệt với cây theo cách mà ít ai nhận ra. Dưới đây là tám nguyên nhân, xếp theo mức thường gặp.

Dây nhện, vạn niên thanh, thiết mộc lan — cây nội thất phổ biến
Ảnh: Juan Carlos Fonseca Mata (CC BY-SA 4.0) · Photo taken by Fanghong (CC BY-SA 3.0) / Wikimedia Commons

Một — mua cây ngoài trời về đặt trong nhà

Đây là nguyên nhân số một và cũng dễ tránh nhất.

Cây bán ở vườn ươm được nuôi ngoài nắng. Đưa thẳng vào văn phòng — nơi ánh sáng chỉ bằng một phần rất nhỏ ngoài trời — là cây rơi vào cảnh đói sáng đột ngột. Nó sống bằng dinh dưỡng dự trữ được vài tuần rồi lụi dần.

Cách tránh: hỏi rõ người bán cây này có phải cây nội thất không, và ưu tiên nhóm quen sống dưới tán như trầu bà, ngũ gia bì, lưỡi hổ, kim tiền, vạn niên thanh.

Hai — chỗ đặt tối hơn ta tưởng

Mắt người điều tiết rất giỏi nên phòng có vẻ sáng với ta lại rất tối với cây. Bàn làm việc cách cửa sổ vài mét, hoặc góc phòng chỉ có đèn huỳnh quang, là ánh sáng gần như bằng không đối với quang hợp.

Cách kiểm nhanh: giữa trưa, giơ bàn tay lên cách mặt bàn ba mươi phân. Không thấy bóng rõ thì chỗ đó quá tối cho hầu hết cây.

Nếu buộc phải đặt ở chỗ tối thì luân phiên: mỗi vài tuần đưa cây ra chỗ sáng gián tiếp một tuần, và đổi bằng chậu khác.

Dây nhện, vạn niên thanh, thiết mộc lan — cây nội thất phổ biến
Ảnh: Dinkun Chen (CC BY-SA 4.0) · Tournasol7 (CC BY 4.0) / Wikimedia Commons

Ba — gió điều hoà thổi thẳng vào cây

Luồng gió lạnh làm lá mất nước nhanh hơn khả năng rễ hút lên. Lá khô mép rồi vàng trong khi giá thể vẫn ẩm.

Đây là chỗ hay bị hiểu nhầm nhất: thấy lá héo thì tưới thêm, mà đất đang ẩm sẵn, thành ra vừa khô lá vừa úng rễ cùng lúc.

Xử lý đơn giản là dời chậu ra khỏi luồng gió trực tiếp.

Dây nhện, vạn niên thanh, thiết mộc lan — cây nội thất phổ biến
Ảnh: Cheryl (CC BY-SA 2.0) · DEEPAN RAJA .M (CC BY-SA 4.0) / Wikimedia Commons

Bốn — tưới theo lịch thay vì theo cây

Văn phòng có một kiểu hại riêng: nhiều người cùng chăm một chậu. Người này tưới xong người kia tưới tiếp, và chậu nhận nước gấp ba lần cần thiết.

Cách chữa: giao hẳn cho một người, hoặc dán một mẩu giấy nhỏ ghi ngày tưới gần nhất lên chậu. Nghe buồn cười nhưng nó giải quyết được vấn đề thật.

Nguyên tắc vẫn là ấn ngón tay xuống hai đốt, khô mới tưới.

Năm — chậu không có lỗ thoát nước

Chậu trang trí đặt bàn thường kín đáy cho khỏi bẩn mặt bàn. Nước thừa đọng lại, rễ ngâm trong đó và thối dần, mà nhìn bên trên vẫn xanh cho tới lúc cây gục.

Cách giữ được cả thẩm mỹ lẫn cây: dùng chậu đẹp làm vỏ ngoài, bên trong đặt chậu nhựa có lỗ. Khi tưới thì nhấc ruột ra, tưới xong để ráo rồi đặt lại.

Dây nhện, vạn niên thanh, thiết mộc lan — cây nội thất phổ biến
Ảnh: Patricc (CC BY-SA 4.0) · Rajasekhar1961 (CC0) / Wikimedia Commons

Sáu — bụi phủ kín mặt lá

Văn phòng nhiều bụi mịn và không có mưa rửa lá như ngoài trời. Lớp bụi cản quang hợp và cản trao đổi khí — mà cây trong nhà vốn đã thiếu sáng, nên mất thêm phần này là rất đáng kể.

Lau lá bằng khăn ẩm mỗi vài tuần. Với cây lá to bản thì việc này tạo khác biệt thấy rõ.

Dây nhện, vạn niên thanh, thiết mộc lan — cây nội thất phổ biến
Ảnh: Antônio João (CC BY-SA 3.0) · Honmingjun (CC BY-SA 4.0) / Wikimedia Commons

Bảy — giá thể đã bạc mà không ai để ý

Sau một thời gian, giá thể trong chậu mất dần độ xốp và dinh dưỡng, giữ nước kém đi, rễ thì chật.

Cần nói rõ một điều hay bị đồn sai: không thay đất mỗi một hai tháng. Thay đất là việc gây sốc cho rễ, làm liên tục thì cây không kịp phục hồi. Nhịp hợp lý là một tới hai năm một lần, hoặc sớm hơn khi thấy rễ chui ra lỗ thoát và nước tưới chảy tuột qua rất nhanh.

Giữa các lần thay chậu thì bổ sung dinh dưỡng bằng phân liều loãng và thưa, không phải bằng cách thay đất.

Tám — bón phân quá tay

Cây văn phòng phát triển chậm vì thiếu sáng, nên nhu cầu dinh dưỡng thấp hơn hẳn cây ngoài trời. Bón theo liều ghi trên bao bì — vốn tính cho cây ngoài nắng — là quá đậm.

Triệu chứng cháy rễ do bón quá tay trông y hệt thiếu nước: mép lá vàng khô, cây héo dù đất ẩm. Nguyên tắc an toàn là loãng hơn và thưa hơn hướng dẫn, và không bón khi cây đang yếu.

Dây nhện, vạn niên thanh, thiết mộc lan — cây nội thất phổ biến · Lan ý và trầu bà — nhóm cây chịu bóng trồng trong nhà
Ảnh: Anish nellickal (CC BY-SA 4.0) · 阿橋 HQ (CC BY-SA 2.0) / Wikimedia Commons

Về nhiệt độ

Nhiều tài liệu dịch từ xứ ôn đới cảnh báo nhiệt độ trên hai mươi tư độ là cao với cây nội thất. Điều đó không đúng với ta: phần lớn cây cảnh trong nhà ở Việt Nam là loài nhiệt đới, sống bình thường ở hai mươi lăm tới ba mươi độ.

Vấn đề thật ở văn phòng không phải nhiệt độ mà là độ ẩm: máy lạnh làm không khí khô đi rất nhiều, và đó mới là thứ làm khô mép lá.

Lan ý và trầu bà — nhóm cây chịu bóng trồng trong nhà
Ảnh: Anish nellickal (CC BY-SA 4.0) / Wikimedia Commons

Chọn cây cho văn phòng

Nếu chỉ nhớ một điều: chọn cây chịu bóng, và đừng chọn cây có hoa. Cây ra hoa cần rất nhiều năng lượng nên gần như luôn đòi nắng, đặt trong phòng là chắc chắn tàn.

Nhóm an toàn cho bàn làm việc: trầu bà, kim tiền, lưỡi hổ, ngũ gia bì, vạn niên thanh, thiết mộc lan. Đây đều là loài quen sống dưới tán rừng — đúng thứ mà một văn phòng thiếu sáng đang mô phỏng.