Hậu kỳ phối cảnh cảnh quan bằng Photoshop — dựng quy trình, không chỉ nhớ phím

Một bản phối cảnh cảnh quan ra khỏi phần mềm dựng 3D gần như chưa bao giờ dùng được ngay. Ánh sáng phẳng, bầu trời trắng bệch, cây cối lặp khối, người đi lại thiếu hoặc cứng đơ — tất cả việc còn lại dồn vào Photoshop. Vấn đề không nằm ở việc nhớ được bao nhiêu tổ hợp phím, mà ở việc biết đúng khâu nào cần công cụ nào, theo đúng thứ tự nào. Ghép nền trước rồi mới chỉnh sáng, hay chỉnh sáng trước rồi mới thêm cây, tạo ra hai kết quả khác hẳn nhau.

Một quy trình hậu kỳ có năm khâu, không phải một danh sách phím

Hậu kỳ một phối cảnh cảnh quan thường đi theo trình tự: dựng lại nền (bầu trời, mặt đất, công trình lân cận), chồng lớp các thành phần rời (cây, người, phương tiện, vật liệu), chỉnh sáng và màu cho toàn cảnh liền mạch, bổ sung chi tiết khí quyển (bóng đổ, phản chiếu, sương, ánh nắng xuyên tán), rồi mới đến xuất bản cho đúng khổ in hoặc khổ trình chiếu. Làm ngược trình tự này là nguyên nhân phổ biến nhất khiến một phối cảnh nhìn giả: thêm cây trước khi chỉnh sáng nền thì bóng cây không khớp hướng nắng của cả cảnh; chỉnh màu tổng thể sau khi đã ghép người thì màu da người lệch tông so với môi trường.

Phím tắt chỉ có giá trị khi gắn đúng vào khâu đang làm. Phần dưới gom lại theo đúng năm khâu đó, bỏ hẳn kiểu liệt kê rời từng nhóm lệnh không theo việc thật.

Khâu 1 — dựng khung làm việc: layer và vùng chọn

Trước khi ghép bất cứ thứ gì, file cần một khung layer rõ ràng: một lớp nền công trình xuất từ phần mềm 3D, các lớp riêng cho từng nhóm chi tiết sắp chồng lên. Ctrl + Shift + N tạo layer mới có đặt tên ngay, nên dùng thay vì tạo layer trống rồi đổi tên sau — file nhiều lớp mà không đặt tên là nguồn gây nhầm lẫn lớn nhất khi quay lại sửa vài ngày sau. Ctrl + G gom một nhóm cây hoặc một nhóm người vào một thư mục layer, để tắt/bật cả cụm bằng một cú click thay vì dò từng lớp.

Vùng chọn dùng nhiều nhất ở khâu này là W để chọn theo vùng màu (tách bầu trời cũ ra khỏi nền), L để chọn tự do dọc theo mép công trình, và Ctrl + Alt + D để làm mờ biên vùng chọn — bước hay bị bỏ qua nhất nhưng lại quyết định việc ghép có lộ viền cứng hay không. Ctrl + D bỏ vùng chọn hiện tại, Ctrl + Shift + I đảo ngược vùng chọn để lấy phần còn lại của ảnh khi vùng cần giữ khó chọn trực tiếp hơn vùng cần bỏ.

Khâu 2 — chồng lớp cây, người và vật liệu

Đây là khâu tốn thời gian nhất trong một bản phối cảnh cảnh quan, vì số lượng cây và người ghép vào thường lên tới vài chục, mỗi cái một layer riêng. Ctrl + T đưa vào chế độ Free Transform để xoay và chỉnh tỉ lệ từng cây, từng người cho đúng phối cảnh của khung hình — cây ở gần khung hình phải lớn hơn cây ở xa theo đúng luật xa gần, việc canh tỉ lệ sai là lỗi lộ ngay cả với người ngoài ngành. Ctrl + J nhân đôi một layer cây có sẵn để tạo biến thể vị trí khác mà không phải chèn lại từ thư viện, tiết kiệm rất nhiều thao tác khi một hàng cây cần lặp lại vài chục lần với hướng và kích thước khác nhau chút ít.

Khi đã ghép xong một nhóm, Ctrl + E gộp các layer được chọn lại thành một lớp, còn Ctrl + Shift + E gộp toàn bộ file — dùng đúng lúc, vì gộp quá sớm thì mất khả năng chỉnh riêng từng cây, gộp quá muộn thì file nặng và chậm thao tác. Với các vật liệu lặp lại như đá lát, gạch, gỗ, S (công cụ lấy mẫu) cho phép nhân bản kết cấu từ chính ảnh nền, giữ đúng độ hạt và ánh sáng của khung hình thay vì dán một mẫu vật liệu rời có nguồn sáng khác.

Khâu 3 — chỉnh sáng và màu cho cả cảnh liền một khối

Ghép xong các thành phần rời, việc tiếp theo là kéo chúng về chung một nguồn sáng và một tông màu, nếu không phối cảnh sẽ trông như một tấm cắt dán chứ không phải một khung hình chụp thật. Ctrl + L mở bảng Levels để kéo lại điểm đen và điểm trắng cho toàn ảnh, Ctrl + M mở bảng Curves để nắn độ tương phản theo từng vùng tông màu — đường cong hình chữ S nhẹ là cách quen thuộc để tăng độ sâu mà không cháy sáng phần trời. Ctrl + B mở Color Balance để nắn màu riêng cho vùng bóng tối, vùng trung tính và vùng sáng, cách này chính xác hơn việc chỉnh màu tổng thể một lần vì bóng cây và mặt trời thường cần hai hướng màu khác nhau.

Ctrl + U mở Hue/Saturation, dùng để hạ bớt độ bão hoà của những mảng cây ghép vào có màu quá tươi so với nền — cây trong thư viện ảnh thường được chụp dưới nắng gắt, đưa thẳng vào một khung cảnh có ánh sáng dịu hơn sẽ nổi bật sai chỗ. Với vùng chọn đã làm mờ biên từ khâu trước, các lệnh chỉnh sáng áp riêng cho từng nhóm layer, tránh việc một lệnh Levels áp lên toàn ảnh kéo tuột màu của vùng vốn đã đúng.

Khâu 4 — bóng đổ, phản chiếu và chi tiết khí quyển

Một phối cảnh dừng ở khâu chỉnh màu vẫn thường thiếu độ tin cậy vì bóng đổ không đủ. Mỗi cây, mỗi người ghép vào cần một bóng riêng đúng hướng nắng của cảnh — Ctrl + Shift + N tạo layer bóng riêng, đặt chế độ hoà trộn Multiply và hạ độ mờ bằng dấu ngoặc vuông trái/phải để thu hoặc phóng nét cọ khi vẽ mềm biên bóng. F5 mở bảng Brush để chỉnh độ cứng mềm của đầu cọ — bóng đổ dưới tán cây cần biên rất mềm, còn bóng đổ của vật cứng như ghế đá cần biên rõ hơn.

Với các mặt nước, phản chiếu dựng bằng cách nhân đôi layer công trình (Ctrl + J), lật dọc rồi hạ độ mờ và làm mờ theo trục ngang — chi tiết nhỏ này thường bị bỏ qua nhưng lại là thứ khiến một hồ nước hoặc mặt đá lát ướt trông thật. Ctrl + F lặp lại filter cuối cùng vừa dùng, hữu ích khi cùng một hiệu ứng mờ hay hạt sương cần áp lặp lại cho nhiều lớp khác nhau trong cùng file.

Khâu 5 — kiểm tra tổng thể và xuất bản

Trước khi xuất file, cần lùi lại nhìn toàn cảnh ở đúng tỉ lệ trình chiếu hoặc in. Ctrl + 0 đưa khung hình về vừa khít màn hình, Ctrl + R bật thước để canh lại các đường chân trời và phương thẳng đứng công trình — công trình bị nghiêng nhẹ do góc dựng 3D là lỗi dễ bỏ sót nếu chỉ nhìn ở độ phóng to. Ctrl + Shift + Alt + S mở bảng lưu bản sao ra định dạng khác mà không ảnh hưởng file gốc nhiều layer đang làm việc — nên tách hẳn file làm việc (giữ nguyên toàn bộ layer để còn sửa lại) và file xuất (đã gộp phẳng, đúng khổ, đúng định dạng nộp).

Ctrl + Shift + E gộp phẳng toàn bộ layer trước khi xuất là bước cuối, thực hiện trên bản sao chứ không trên file gốc — mất khả năng tách lại từng layer sau khi đã gộp là rủi ro lớn nhất của khâu này, và không có phím tắt nào cứu lại được một file đã gộp và ghi đè nhầm.

Bảng phím tắt theo khâu, để tra nhanh khi làm

Một bộ phím tắt nhớ đủ cả nhưng dùng sai thứ tự vẫn cho ra một phối cảnh nhìn giả. Ngược lại, chỉ cần nắm chắc chuỗi năm khâu — dựng khung, chồng lớp, chỉnh sáng màu, thêm bóng và khí quyển, kiểm tra rồi xuất — thì phím tắt nào thiếu vẫn tra được, còn quy trình sai thì không phím nào cứu lại.

Câu hỏi thường gặp

Nguồn: canhquan.net