Trong số ít chuyên gia kiến trúc cảnh quan Việt Nam cùng lúc đảm nhiệm ba vai — thực hành nghề, giảng dạy và tham gia làm chính sách đô thị — TS.KTS Vũ Việt Anh dành phần lớn tâm huyết cho một đề tài tưởng nhỏ mà lớn: hàng cây trên đường phố. Với ông, đó không phải thứ trang trí, mà là "vốn quý" làm nên bản sắc và sức sống của một đô thị.
Hàng cây đường phố ở trung tâm TP. Hồ Chí Minh — thứ "hạ tầng sinh thái dạng tuyến" mà TS.KTS Vũ Việt Anh theo đuổi. Ảnh: Matti Blume — CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons.
Một người, ba vai
TS.KTS Vũ Việt Anh hiện là:
- Giám đốc thiết kế TA Landscape Architecture;
- Viện trưởng Viện Đào tạo Quốc tế và giảng viên Bộ môn Kiến trúc cảnh quan, Trường Đại học Kiến trúc TP. Hồ Chí Minh;
- Ủy viên Ban Thường vụ Hội Kiến trúc sư TP. Hồ Chí Minh và Ủy viên Ban Chấp hành Hội Kiến trúc sư Việt Nam.
Ba vị trí ấy cho ông một góc nhìn hiếm: vừa vẽ ra không gian thật ngoài công trường, vừa truyền nghề cho lớp trẻ, vừa ngồi ở nơi có thể tác động đến quy chuẩn và chính sách. Và cả ba đều hội tụ vào cây xanh đường phố.
Cây đường phố — "hạ tầng sinh thái dạng tuyến"
Luận điểm cốt lõi của ông rất giản dị: "Hình ảnh cây xanh đọng lại trong ký ức mỗi người phần lớn đến từ những hàng cây trên đường phố, chứ không phải từ công viên." Công viên thì phải tìm đến; còn hàng cây đường phố thì mỗi ngày ta đi qua, lớn lên cùng nó, nhớ về nó.
Từ đó, ông đề nghị nhìn cây đường phố như một hệ hạ tầng sinh thái dạng tuyến — có mạng lưới, có tiêu chuẩn, được đầu tư và quản lý bài bản — thay vì những bồn cây rời rạc, mạnh ai nấy trồng. Cách gọi tên lại này quan trọng: một khi cây được coi là "hạ tầng", nó sẽ có chỗ trong quy hoạch, trong ngân sách và trong quy chuẩn kỹ thuật, chứ không còn là phần "làm đẹp" cắt bỏ đầu tiên khi thiếu tiền.
Những con số biết nói
Ông thường dùng con số để thuyết phục:
"TP. Hồ Chí Minh hiện có khoảng 3.600 km đường. Nếu cứ 20m trồng một cây, thành phố sẽ có 180.000 cây xanh."
"Chỉ cần biến 2% diện tích đường thành mảng xanh, thành phố sẽ có hành lang sinh thái hơn 500 ha."
Những phép tính đơn giản ấy cho thấy tiềm năng khổng lồ đang bị bỏ phí: không cần quỹ đất mới, chỉ cần tận dụng chính mạng lưới đường sẵn có.
Lối đi rợp bóng cây trong đô thị — mỗi tuyến phố có cây là một đoạn "hành lang sinh thái". Ảnh: MagnaFine — CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons.
Đề xuất: từ vỉa hè đến chính sách
Điều làm cách tiếp cận của ông thuyết phục là nó rất cụ thể, làm được ngay. Ở tầm quy chuẩn, ông đề nghị:
- Vệt cây xanh tối thiểu 1,5 m bề rộng trên vỉa hè;
- Bồn trồng tối thiểu 1,5 m × 1,5 m, lát "mềm" (gạch tự chèn) để rễ thở và nước thấm;
- Quy chuẩn hóa việc giằng chống cây từ lúc mới trồng đến khi trưởng thành.
Ở quy mô thành phố, ông đề xuất: phân loại kiến trúc cảnh quan từng tuyến đường để chọn đúng chủng loại cây; học kinh nghiệm Singapore (4 loại hình thái đường phố) và Philadelphia; xây tiêu chuẩn số cây thân gỗ trên đầu người; và cho phép cộng đồng đăng ký "nhận chăm sóc" một địa chỉ cây cụ thể — biến người dân thành người giữ cây.
Quận 3 — bằng chứng sống
Quận 3 gần như không có công viên lớn theo ranh hành chính, nhưng vẫn được cảm nhận là một trong những quận "xanh" bậc nhất — nhờ cây đường phố tích lũy qua lịch sử. Ảnh: Matti Blume — CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons.
Ông dẫn Quận 3 làm minh chứng: "Gần như không có công viên theo ranh hành chính, nhưng trong cảm nhận của người dân vẫn là một trong những quận 'xanh' bậc nhất thành phố — nhờ cây xanh đường phố tích lũy qua lịch sử." Nói cách khác, chất "xanh" của một khu phố không đo bằng số công viên, mà bằng những hàng cây người ta đi qua mỗi ngày.
Thông tin nhanh
- Chức danh: TS.KTS · Giám đốc thiết kế TA Landscape Architecture · Viện trưởng Viện Đào tạo Quốc tế & giảng viên ĐH Kiến trúc TP.HCM
- Hội nghề: Ủy viên BTV Hội KTS TP.HCM · Ủy viên BCH Hội KTS Việt Nam
- Quan điểm cốt lõi: Cây xanh đường phố = hạ tầng sinh thái dạng tuyến, không phải trang trí
- Đề xuất tiêu biểu: Vệt cây ≥1,5 m · bồn ≥1,5×1,5 m lát mềm · phân loại tuyến chọn cây · cộng đồng nhận chăm sóc cây
Nguồn bài viết: Canhquan.net biên soạn từ các phát biểu và bài viết của TS.KTS Vũ Việt Anh về cây xanh đường phố đô thị. Ảnh minh họa đường phố TP. Hồ Chí Minh: Matti Blume và MagnaFine (CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons).