Ngô Trí Ngọc

Câu chuyện về nghệ sĩ cảnh quan Cao Thanh Sơn
Andy Cao và Xavier Perrot được biết đến là hai trong những nghệ sĩ cảnh quan có tiếng trên thế giới. Và điều đáng nói ở đây, nghệ sĩ Andy Cao là một người Mỹ gốc Việt, còn có tên là Cao Thanh Sơn. Vài năm trước đây, nhân kỷ niệm 60 năm của nhà sách tầm cỡ của Anh Quốc - Thames & Hudson đã cho xuất bản tập sách với lời tựa “60 gương mặt định hình tương lai sáng tạo của chúng ta” thì Andy và Xavier được đứng trong hàng ngũ 60 người đó.

Tản mạn từ hồn đô thị đến các thành phố biển ở Việt Nam
Bạn đọc KT&ĐS đã biết đến KTS Nguyễn Ngọc Dũng qua bộ sách “Lang thang phố thị”. Bài viết này nằm trong cuốn sách mới “Đến Boston nghĩ về Khánh Hòa” dự kiến sẽ xuất bản trong thời gian tới. Xin trân trọng giới thiệu với bạn đọc.

Ai là Ông Tổ nghề Quy hoạch-Kiến trúc của Sài Gòn?
“Uống nước nhớ nguồn”, làm nghề nào cũng thờ cúng Tổ Nghiệp! Từ lâu rồi, nhiều hội đoàn nghề nghiệp ở nước ta đều tôn vinh những người tài đức - tiên phong dựng nghiệp vững vàng cho đời sau tiếp bước. Chẳng hạn, thiền sư Tuệ Tĩnh – đời nhà Trần được coi là Tổ Đông Y. Sứ thần Lương Nhữ Học - đời nhà Lê là Tổ Khắc ván in. Còn Tổ Kim hoàn ở Hà Nội là ba anh em họ Trần và ở Sài Gòn là bà Lệ Châu. Nghề Hát bội cũng có ông Tổ là Đào Duy Từ. Nghề nhiếp ảnh có cụ Đặng Huy Trứ. Thế còn nghề Quy hoạch và Kiến trúc, một ngành nghề xem ra rất hiện đại, có Tổ Nghiệp là ai?

Vỉa hè cho người đi bộ trên cao
Khoảng 2 năm gần đây, vấn nạn “ùn tắc giao thông” của Đà Lạt luôn là một trong những đề tài làm hâm nóng các chương trình, nghị sự của tỉnh và thành phố; các chuyên gia cũng đưa ra một số giải pháp để chính quyền tham khảo trước khi quyết định. Quá trình triển khai, trên các trang mạng xã hội, không thiếu những ý kiến đa chiều, bình phẩm khen chê, có người còn hoài nghi kết quả chuỗi công việc trong quá trình thực hiện sẽ làm hỏng nét đặc trưng, bản sắc của phố núi Đà Lạt ngàn hoa (?)…

Ở trường Đại học Oxford nổi tiếng có nhà hát Sheldonian rất bề thế và hoành tráng do kiến trúc sư tài năng Christopher Wren (1623-1723) thiết kế. Nhiều người tin rằng, thời gian sẽ không thể làm nhà hát suy chuyển, nhưng 300 năm sau người ta phát hiện một vấn đề vô cùng nghiêm trọng. Đó là 20 thanh xà ngang làm bằng gỗ sồi nguyên cây trên mái vòm bắt đầu bị mục nát và cần thay thế ngay lập tức nếu không sẽ rất nguy hiểm. Những người lãnh đạo Oxford rất lo lắng vì việc thay thế 20 thanh xà ngang bằng gỗ sồi nguyên cây là việc quá sức của họ, vì gỗ sồi khi ấy vô cùng đắt đỏ.

Đúng lúc họ đang đau đầu tìm cách thì người làm vườn lâu năm vào báo rằng, trong vườn cây của nhà trường có hơn 20 cây sồi lớn với kích thước đủ tiêu chuẩn để làm xà ngang thay thế. Tại sao lại có việc này? Bởi người kiến trúc sư lỗi lạc đã sớm biết điều này sẽ xảy ra nên ông đã cho trồng trong khuôn viên trường rất nhiều cây sồi, giờ đây những cây sồi này còn vượt quá tiêu chuẩn để làm xà ngang tốt.

Nhu cầu của gia chủ – đâu là thật?

Trước khi đến với KTS hay các văn phòng tư vấn, chủ nhà thường đã chuẩn bị cho mình một lưng vốn kha khá về chuyện này. Họ đã phần nào biết được những nhu cầu chính của mình là gì – đó chính là những dữ kiện ban đầu cho các KTS. Tuy nhiên những nhu cầu đó không phải lúc nào cũng đúng và quan trọng hơn là đa phần khách hàng chưa hình dung ra được khái niệm về không gian và cơ cấu của ngôi nhà. Họ chỉ hình dung được về các phòng chức năng, vật liệu, kiểu dáng kiến trúc hay một vài chi tiết nội thất… Đó chỉ là những dữ kiện cần nhưng chưa đủ để giải bài toán thiết kế. Để giải bài toán này, phải có một nhiệm vụ thiết kế hoàn chỉnh mà nhiệm vụ này không phải do chủ nhà đưa ra hay KTS đề xuất. Nó phải là sản phẩm đôi bên cùng xây dựng.

Đến chuyện làm nhà bây giờ

Tất nhiên trong bài viết này người viết chỉ đề cập tới chuyện xây nhà ở đô thị – là những nơi có dân trí cao, kỹ thuật xây dựng phát triển. Xây nhà là phải có thiết kế, hẳn rồi. Đã qua cái thời kỳ mà ông chủ tự mò mẫm hay nhờ ông bạn quý hoá nào đó (đã từng xây nhà) vẽ kiểu rồi giao cho thợ; hay thậm chí nhờ chính ông cai thầu thiết kế. Và việc đầu tiên ấy là phải đi tìm kiến trúc sư (KTS). Nhà có KTS thiết kế, phải oách rồi, phải đẹp là chắc. Ai cũng tin như thế. Đây là một câu chuyện có thể kết thúc nhanh gọn hoặc thậm chí có thể kéo dài, dài hơn cả thời gian thi công xây dựng. Ban đầu, gia chủ thường lục trí nhớ tìm kiếm xem trong họ hàng, bạn bè có ai là… KTS không, để…nhờ. Tiếp theo, nếu không có thì xem những người quen ai mới xây nhà để hỏi về thiết kế. Tiếp nữa là tìm KTS hay các đơn vị tư vấn thông qua báo chí và các phương tiện truyền thông khác. Có gia chủ dễ dàng tìm được KTS phù hợp (với những thoả thuận ban đầu), nhưng cũng không ít gia chủ đắn

Một người Pháp đã mất 33 năm xây dựng “Cung điện lý tưởng” với những viên đá ông thu thập được trong công việc hàng ngày của ông
Người đưa thư Ferdinand Cheval của Pháp đã dành 33 năm tập hợp những hòn đá trong đi làm việc. Đó là một loại đá sa thạch đặc biệt mài mòn theo thời gian và nước. Với những viên đá này, ông đã xây dựng Le Palais Idéal huyền diệu ở Hauterives. Công trình được xem là một ví dụ điển hình về nghệ thuật đơn thuần, và đến năm 1969, nó được coi là một cột mốc văn hoá.

Gạch Girih được các kiến trúc sư Hồi giáo sử dụng trong hàng trăm năm, cùng thời với Penrose Tiling, được phát hiện vào những năm 1970.
Gạch Penrose được đặt tên theo nhà toán học và nhà vật lý Sir Roger Penrose, người đã thử nghiệm một bộ năm mẫu gạch khác nhau trong những năm 1970 để tạo ra những mẫu có đặc tính hình học đặc biệt. Các kiến trúc sư Hồi giáo đã tạo ra những bức tranh Girih cách đây hơn năm thế kỷ, nhưng các nhà vật lí Peter J. Lu và Paul J. Steinhardt mới chứng minh được rằng chúng có chung tính chất toán học với gạch Penrose.

Kiến trúc đã từng là một môn thể thao Olympic
Trong bốn thập kỷ đầu tiên của Thế vận hội hiện đại, 151 huy chương được trao cho âm nhạc, hội họa, điêu khắc, văn học và kiến trúc. Baron Pierre de Coubertin, người hồi sinh các trò chơi hiện đại và thành lập Ủy ban Olympic Quốc tế, coi nghệ thuật là một phần thiết yếu của cuộc thi. Chỉ có một điều cần lưu ý là: mỗi bài dự thi đều phải có liên quan đến thể thao.