Một bộ mặt bằng cảnh quan hoàn chỉnh thường cõng cùng lúc vài trăm ký hiệu cây, hàng chục lớp hatch (cỏ, đá dăm, gạch lát, nước), và một mật độ chữ ghi tên loài, số lượng, cao độ dày đặc. Tốc độ ở đây không đến từ vẽ nhanh tay hơn, mà từ việc biết đúng lệnh cho đúng tình huống chặn — chọn nhầm đối tượng, chữ bị hatch đè, dim nhảy số sau khi move. Mười mẹo dưới đây bám theo đúng các tình huống đó, không phải danh sách lệnh chung chung.
Điểm chung của cả mười mẹo: không mẹo nào đòi cài thêm phần mềm hay lisp bên ngoài, tất cả là lệnh gốc hoặc biến hệ thống có sẵn trong AutoCAD. Sự khác biệt về tốc độ nằm ở việc gõ đúng lệnh cho đúng lúc thay vì lặp lại thao tác chuột nhiều bước — một mặt bằng cảnh quan có hàng trăm ký hiệu cây thì mỗi lần đỡ được vài cú click nhân lên cả trăm lần mới thấy rõ chênh lệch thời gian.
Chữ bị hatch, wipeout che mất thì làm sao
TEXTTOFRONT — đưa toàn bộ text và dim lên trên một lượt
Mặt bằng cây có nhiều mảng hatch cỏ, đá dăm, mặt nước vẽ chồng lên khu vực đã có sẵn tên cây, ký hiệu số lượng, cao độ. Vẽ hatch sau cùng để phủ kín nền là thao tác bình thường, nhưng hệ quả là chữ bị che một phần hoặc toàn bộ, đọc không ra. Lệnh TEXTTOFRONT, có từ AutoCAD 2005 trở đi, đưa toàn bộ đối tượng dạng Text và Dim lên trên các đối tượng khác trong bản vẽ chỉ bằng một lệnh, không phải chọn tay từng dòng chữ bị che rồi Bring to Front lần lượt.
Vì sao chọn tay từng chữ chậm hơn nhiều so với gõ một lệnh
Một mặt bằng khu vườn cỡ vừa có thể có vài chục đến hàng trăm dòng chú thích tên cây rải khắp bản vẽ, xen giữa các mảng hatch khác màu. Chọn tay từng dòng chữ bị che đòi phải phóng to từng khu vực để nhìn ra được đâu là chữ, đâu là biên hatch, rồi bấm chuột phải chọn Draw Order từng lần — lặp lại việc đó vài chục lần cho một bản vẽ là chỗ tốn thời gian nhất. TEXTTOFRONT xử lý toàn bộ trong một lệnh, không phụ thuộc số lượng dòng chữ đang bị che nhiều hay ít.
Chọn đúng nhóm đối tượng giữa hàng trăm ký hiệu cây
GETSEL — chọn theo kiểu đối tượng và layer bằng cách pick mẫu
Mặt bằng cây thường tách nhiều layer: layer cây bóng mát, layer cây bụi, layer cỏ nền, mỗi layer lại có ký hiệu vẽ bằng Circle hoặc Block riêng. Cần chọn tất cả ký hiệu của đúng một loại cây trên đúng một layer để đổi màu hàng loạt hay đếm số lượng, quét chọn tay dễ dính nhầm ký hiệu của layer khác đè lên gần đó. Lệnh GETSEL chọn đối tượng theo kiểu và theo layer bằng cách pick trực tiếp một đối tượng mẫu trên màn hình: chương trình hỏi hai lần, lần đầu là kiểu đối tượng (Line, LWPolyline, Circle, Arc, Text...), lần hai là layer của đối tượng đó, rồi tự động chọn hết các đối tượng cùng kiểu, cùng layer trong bản vẽ.
FS (Fast Select) — chọn theo giao cắt với một đối tượng có sẵn
Khi cần chọn toàn bộ ký hiệu cây nằm trong một luống trồng hay trong một đường ranh khu đất đã vẽ sẵn, lệnh FS yêu cầu pick vào chính đường ranh hay luống đó, rồi tự chọn hết các đối tượng giao cắt với nó — nhanh hơn quét chọn bằng cửa sổ rồi gỡ bớt những đối tượng lọt ra ngoài ranh. Tập đối tượng đã chọn được bằng GETSEL hoặc FS có thể gọi lại ở lệnh tiếp theo bằng tham số P (Previous) ngay tại dòng nhắc Select Object, không cần chọn lại từ đầu khi chuyển sang Move, Copy hay đổi layer hàng loạt. Với một luống trồng có ranh dạng cong phức tạp, quét chọn bằng cửa sổ chữ nhật gần như luôn dính thêm đối tượng ở khu vực lân cận, còn pick theo đúng đường ranh bằng FS bám sát hình dạng thật của luống, không phụ thuộc luống đó cong hay thẳng.
Ghi kích thước đúng dạng, không lệch khi chỉnh sửa
DIMANGULAR (DAN) — ghi góc mở lớn hơn 180 độ
Một lối đi cong hay khoảng sân bo có góc mở vượt quá nửa vòng tròn, lệnh dim góc thông thường theo hai đường không ra đúng số cần. Gõ lệnh Dan (DIMANGULAR), nhấn Enter hai lần để chuyển sang chế độ chọn đỉnh góc, sau đó chọn lần lượt hai cạnh — cách gọi lệnh này cho phép ghi cả góc lớn hơn 180 độ mà cách chọn hai đường trực tiếp không xử lý được.
DIMDISASSOCIATE (DDA) — gỡ dim khỏi hiện tượng tự nhảy số khi move cây
Dim ở chế độ associative tự cập nhật số đo theo vị trí đối tượng nó gắn vào. Trong lúc bố trí lại cây hay ghế đá, move một cây sang vị trí khác làm dim khoảng cách liên quan tự đổi số theo, gây rối cho bản vẽ đang chỉnh. Lệnh DDA (DIMDISASSOCIATE), chọn các dim liên quan, gỡ liên kết này để dim giữ nguyên số đã ghi. Để các dim tạo mới sau đó không lặp lại hiện tượng tự nhảy, gõ lệnh OP mở Options, vào tab User Preferences, bỏ chọn mục Make new dimensions associative.
Vì sao mất công dim lại còn tốn hơn cả việc gỡ liên kết ngay từ đầu
Giai đoạn thử bố cục cây thường đi kèm việc move đi move lại nhiều cây trong cùng một buổi làm, chưa chốt vị trí cuối. Nếu dim đang gắn liên kết associative, mỗi lần dịch cây phải kiểm lại toàn bộ dim liên quan xem có bị đổi số sai ý hay không, việc kiểm này tốn thời gian hơn cả việc bố trí cây. Gỡ liên kết bằng DDA ngay khi phát hiện dim đang tự nhảy, cộng với việc tắt sẵn associative cho các dim mới, tránh phải lặp lại việc kiểm tra đó mỗi lần chỉnh bố cục.
Bắt điểm đúng chỗ giữa nhiều lựa chọn Osnap
Phím Tab xoay vòng kiểu bắt điểm tại đúng vị trí con trỏ
Bật cùng lúc nhiều chế độ Osnap là thói quen phổ biến để không phải bật tắt liên tục, nhưng hệ quả là khi trỏ chuột đến gần một ký hiệu cây hay một góc chi tiết, AutoCAD có thể bắt nhầm kiểu điểm không mong muốn — bắt tâm thay vì bắt điểm cuối, chẳng hạn. Nhấn phím Tab xoay vòng qua các kiểu bắt điểm khả dụng ngay tại vị trí con trỏ đang đứng, dừng lại đúng kiểu cần dùng thay vì di chuột đi tìm vị trí bắt khác.
Shift + chuột phải — gọi nhanh Osnap tạm thời và ba phím tắt hay dùng
Tổ hợp Shift + chuột phải gọi ra menu Osnap tạm thời để chọn đúng kiểu bắt điểm cho lần pick tiếp theo, không cần chỉnh lại cài đặt Osnap mặc định. Ba phím tắt hay dùng trong nhóm này: C cho tâm đường tròn (Center), E cho điểm cuối (Endpoint), M cho điểm giữa (Midpoint) — gõ trực tiếp tại dòng lệnh khi đang cần chọn điểm cũng cho kết quả tương đương.
Copy giữa các bản vẽ và đặt điểm không có đối tượng mẫu
Ctrl+Shift+V — dán thành block khi copy cụm cây từ bản vẽ khác sang
Copy một cụm ký hiệu cây hay một chi tiết lát bằng Ctrl+C từ một bản vẽ khác, rồi dán vào bản vẽ hiện hành bằng Ctrl+V giữ các đối tượng rời rạc như cũ. Dùng Ctrl+Shift+V (Paste as Block) thay vào đó gộp toàn bộ cụm vừa dán thành một block duy nhất — dễ chọn lại nguyên cụm, dễ nhân bản, dễ thay thế hàng loạt nếu sau này cần đổi cả cụm sang loại cây khác. Một chi tiết vỉa hè hay một mảng lát đá gồm nhiều đường viền, hatch và ký hiệu vật liệu nếu dán rời sẽ rất dễ bị chọn thiếu một phần khi cần di chuyển cả cụm sang vị trí khác trong cùng bản vẽ, còn dán dạng block giữ nguyên cụm đó như một khối duy nhất từ đầu.
Shift + chuột phải, chọn From — đặt điểm gốc rồi nhập khoảng cách để move
Cần xác định trung điểm của hai điểm không có sẵn đối tượng nối giữa chúng để bắt Midpoint, gọi Shift + chuột phải, chọn Mid Between 2 Points (hoặc gõ tắt M2P, MTP), chương trình hỏi hai điểm đầu mút và tự tính điểm giữa. Tương tự, chức năng From trong cùng menu cho phép đặt một điểm gốc tạm rồi nhập khoảng cách theo các hướng để move đối tượng đến đúng vị trí — dùng ở lệnh Move: chọn đối tượng, chọn điểm gốc, chuột phải chọn From, chọn một điểm mốc, rồi nhập khoảng cách theo trục cần dịch, thay vì phải dựng đường phụ để xác định vị trí đích.
Hai biến hệ thống hay bị bỏ qua khi in bản vẽ
TEXTFILL = 0 — chữ font TCVN đặc khi in
Một số font TCVN cũ như VnTime hiển thị đặc nét khi xuất bản in dù trên màn hình trông bình thường, khiến khối chú thích dày chữ trở nên rối mắt trên tờ in. Đặt biến TEXTFILL bằng 0 làm chữ in ra rỗng ở giữa nét thay vì đặc, giảm độ nặng thị giác của các khối chữ chú thích cây, chú thích vật liệu trên bản vẽ đã in.
LTSCALE và PSLTSCALE = 1 — nét đứt ranh đất hiển thị sai tỉ lệ
Ranh đất, ranh lô hay đường tim công trình trong mặt bằng cảnh quan thường vẽ bằng nét đứt hoặc nét chấm gạch. Nét đứt hiển thị quá dày đặc hoặc quá thưa so với tỉ lệ in mong muốn là hiện tượng hay gặp khi hai biến LTSCALE (tỉ lệ nét đứt tổng thể) và PSLTSCALE chưa khớp nhau. Đặt PSLTSCALE bằng 1 để tỉ lệ nét đứt tính theo khung nhìn (viewport) trên layout thay vì theo không gian model, rồi chỉnh LTSCALE cho khớp tỉ lệ in thực tế.
Gộp mười mẹo lại thành một thói quen làm việc
Xếp thứ tự lệnh theo giai đoạn của bản vẽ, không nhớ dàn trải
Mười mẹo trên rơi vào ba giai đoạn khác nhau của một bộ mặt bằng cảnh quan. Giai đoạn dựng khối lượng lớn dùng GETSEL và FS để chọn nhanh hàng loạt ký hiệu cây theo layer hoặc theo ranh. Giai đoạn ghi kích thước và chú thích dùng DIMANGULAR, DIMDISASSOCIATE, TEXTTOFRONT để chữ và số đo không bị che, không bị nhảy khi chỉnh sửa bố cục. Giai đoạn hoàn thiện để in dùng TEXTFILL và cặp LTSCALE, PSLTSCALE để nét chữ, nét đứt ra đúng như trên màn hình. Nhớ theo ba nhóm này dễ gọi lại đúng lệnh hơn nhớ một danh sách mười lệnh rời rạc.
Phím tắt chỉ có tác dụng khi gõ được mà không cần nhìn bàn phím
Một lệnh tắt chỉ rút ngắn thời gian thật sự khi gõ ra được ngay mà không phải dừng lại nhớ tên đầy đủ hay tra lại. GETSEL, FS, DAN, DDA, OP đều là các chữ tắt hai đến ba ký tự, mục đích ban đầu của việc đặt tắt ngắn như vậy chính là để gõ liền tay trong lúc mắt vẫn còn nhìn màn hình bản vẽ, không phải để nhớ cho đủ danh sách.
Ảnh bìa: Onafowokan Michael Olutusen / Wikimedia Commons — CC BY-SA 4.0. Mười lệnh tắt trong bài áp dụng cho AutoCAD bản 2005 trở lên (TEXTTOFRONT có từ phiên bản này). Vui lòng ghi "Nguồn: canhquan.net" khi sao chép.